شناخت قرآن(کمالی) صفحه 605

مقصود از بزرگي، بزرگي حجمي نيست بلكه انطواء بر نيروهاي بيشتر و در حقيقت توانايي بر تصرّفات بيشتر در جهان است. بنابر آنچه گفتيم اگر در قوله تعالي تقييد «عَلي كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا» نبود، اشرفيّت انسان بر كلّ كاينات محرز بود. امّا افضليّت او بر بسياري از مخلوقات است نه بر كل مخلوقات، مانند آنكه عقل بما هوهو، اشرف از انسان بما هو هو است و اين سخن مانع از آن نيست كه از حيث مصداق، پيامبر اسلام محمّد بن عبد اللّه (ص) اشرف مخلوقات باشد، زيرا هر فضيلتي كه در خلقت متصوّر است در وجود او مندرج است.

خاتمه‌

انس با قرآن، همان انس با اسرار جهان است. قرآن صورت مكتوب آفرينش است؛ همچنان كه ستارگان آسمان براي مردم زمين مي‌درخشد آيات قرآن براي فرشتگان كه فارغ از موادّند نور افشاني مي‌كند.

هم اكنون به تجربه ديده‌ايم كه گاهي دريافت و وقوف بر يك معرفت عالي جلوه‌اي فريبنده و لذّت بخش در ذهن ما ايجاد مي‌كند كه به هر صورت پديده‌اي طبيعي و يكي از همين ميليون‌ها اشّعه ناشناخته و پراكنده در جهان است، و روزي علم به آنجا خواهد رسيد كه هم آن را ضبط كند هم به نيرويي قوي و قابل لمس تبديل نمايد.

و وقتي آن كار انجام گرفت نور معرفت هم به چشم ديده خواهد شد و چه بسا بشر آن را براي توليد حركت به كار برد.

به نور معرفت در قرآن و خبر اشارات بسياري هست كه همان ديد و كشف آيات آفاقي وانفسي است، و بشر با تلاش پيگير در راه كشف آنها گام بر مي‌دارد و وعده خداوند صادق است كه با مرور زمان و با ارائه مستمرّ آن آيات به بشر، به كشف سرّ الاسرار موفّق خواهد شد.

سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّي يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلي كُلِّ شَيْ‌ءٍ شَهِيدٌ. (فصّلت: 52) شك نيست كه آن معرفت هر چه والاتر باشد نورش شديدتر است، بنابراين هر وقت دانستيم كه قرآن مخزن والاترين معرفت‌هاست خواهيم دانست كه منبع نيرومندترين نيروهاست و اين خود معني اعجاز قرآن است.