شناخت قرآن(کمالی) صفحه 80

در شماره آيات هر سوره اختلافاتي جزئي هست، و منشأ اختلاف آن است كه پيغمبر اكرم براي آنكه مسلمانان حدّ آيه را بدانند بر فاصله وقف مي‌كرد، و چون آن را مي‌دانستند گاهي براي تمام كردن معني وصل مي‌نمود، و بعضي گمان مي‌كردند طرفين وصل، يك آيه است؛ و شيوع اين گمان باعث اختلاف در شماره آيات مي‌شد. اما مجموع اين اختلافات در همه قرآن از پنج است تا سي و شش، و مهم نيست، زيرا تأثيري در مقاصد قرآن و مراد اللّه ندارد.

شماره آيات قرآن به رأي بصريان 6204 يا 6205 يا 6219، و به رأي مدنيان 6214 يا 6217، و به رأي مكيّان 6220، و به رأي شاميان 6226، و به رأي كوفيان 6236 مي‌باشد. «1»

توضيح:

بعضي از احكام فقهي، متوقف بر دانستن فواصل آيات است، مانند نذر در قرائت شماره معيني از آيات و امثال آن.

ترتيب آيات‌

اشاره

اجماع امت بر آن است كه ترتيب آيات به همين وضعي كه در مصحف موجود است توقيفي است و مجالي براي رأي و اجتهاد در آن نيست.

هنگامي كه جبرئيل بر پيغمبر نازل مي‌شد و آياتي مي‌آورد، جاي آن را هم معين مي‌نمود. و پيغمبر بر صحابيان مي‌خواند و به كاتبان وحي دستور مي‌داد كه آن را در جاي معين از سوره معين قرار دهند، و پس از آن بارها با همان نظم و ترتيبي كه مضبوط شده بود، چه در نماز و چه در خطبه‌ها و مواعظ و موارد ديگر، آن را مي‌خواند.

جبرئيل سالي يك بار آن را بازخوان مي‌نمود، تا سال وفات پيغمبر كه قرآن را دوبار بر او باز خوان كرد كه اصطلاحا آن را «عرضه أخير» ناميدند. صحابيان هم به همان ترتيب فرا گرفتند. هم نوشتند، هم به حافظه سپردند، و به ديگران آموختند، و هيچ كس در آن تصرفي نتوانست كرد. جمع زمان ابو بكر، چنانچه مي‌آيد، فقط نقل قرآن بود از لوحه‌ها و صحيفه‌هاي متفرق كه آن را متواليا به همان ترتيبي كه از پيغمبر