شناخت قرآن(کمالی) صفحه 82

«سيوطي» در «اتقان»، ج اول، ص 105 گويد:

ثابت شده كه پيغمبر اكرم (ص) سوره‌هاي متعددي به ترتيب آيات آنها، در نماز يا در خطبه جمعه با حضور صحابيان مي‌خوانده و همين مطلب دليل صريحي است بر اينكه ترتيب آيات توقيفي است. و هرگز صحابه ترتيبي برخلاف آنچه از پيغمبر شنيده‌اند قبول نمي‌كردند، و اين مطلب به حدّ تواتر رسيده است.

«زركشي» در «برهان» و «جعفر بن زبير» و جمعي ديگر درباره آنكه ترتيب آيات توقيفي و از جانب پيغمبر است ادعاي اجماع كرده‌اند.

توضيح:

ترتيب و نظم موجود آيات در قرآن كه توقيفي و مستند به تعيين پيغمبر اكرم است، به ترتيب نزول نيست، چنانكه در سوره بقره، ناسخ قبل از منسوخ آمده است:

آيه ناسخ، قوله تعالي:

وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً يَتَرَبَّصْنَ بِأَنْفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ وَ عَشْراً.

(البقرة: 234).

و آيه منسوخ، قوله تعالي.

وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنْكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْواجاً وَصِيَّةً لِأَزْواجِهِمْ مَتاعاً إِلَي الْحَوْلِ غَيْرَ إِخْراجٍ. (البقرة: 240) همچنين در سوره ممتحنه، آيه‌اي كه از حيث سبب نزول مؤخّر است، در ترتيب مقدّم آمده است، قوله تعالي:

يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَتَّخِذُوا عَدُوِّي وَ عَدُوَّكُمْ أَوْلِياءَ تُلْقُونَ إِلَيْهِمْ بِالْمَوَدَّةِ.

(الممتحنة: 1).

آيه اخير درباره «كلثم» دختر «عقبة» نازل شده، كه وي در سال ششم هجري از مكه فرار كرده به مدينه آمد، و اين آيه در شأن او نازل شد.

امثال اين موارد در جلد 92 بحار، ص 72 مذكورند.

ابعاض قرآن سوره.

اشاره

صاحب قاموس گويد: سوره به معني منزلت است. «نابغه» گويد:

الم تر انّ اللّه اعطاك سورةتري كلّ ملك حوله يتذبذب آيا نمي‌بيني كه خداوند تو را منزلتي بخشيده است كه هر پادشاهي به گرد آن در آمد و شد است؟