شناخت قرآن(کمالی) صفحه 83

به معني شرف عالي، علامت، و رجي از رج‌هاي ديوار هم مي‌آيد. و گفته‌اند مأخوذ از سور مدينه است. و وجه تسميه بخشي از قرآن به آن، به علاقه مشابهت است، زيرا كلمات و آيات در جنب هم مانند خشت‌هاي پاي حصار است.

امّا اصطلاحا، سوره به معني همان قسمت مشخص از قرآن است، به اندازه‌هاي مختلف، كه كوتاه‌ترين آنها سوره كوثر و درازترين آنها سوره بقره است.

نيز گفته‌اند: سوره در لغت مأخوذ است از سورة الاسد، و سورة الشباب، به معني قوت؛ و سوره را از اين جهت سوره گويند چون نسبت به آيه اقوي است. و اگر آن را مهموز دانند از سوار است و آن باقيمانده آشاميدني است، و سوره بقيه قرآن است؛ اما اين وجه در تسميه از ديگر وجوه ابعد است.

«زمخشري» گويد: بعضي از فوايد تقطيع قرآن به سوره‌ها چنين است:

1- وقتي جنسي داراي انواع و اصناف باشد زيباتر و جذابتر است.

2- وقتي قاري قسمتي از قرآن را به نام سوره تمام كند و قسمت ديگر را آغاز نمايد نشاط او بيشتر مي‌شود، چنانچه مسافر وقتي حساب فرسنگ‌ها را مي‌گيرد، هم رفع خستگي مي‌كند و هم آماده براي راهپيمايي مي‌شود.

3- در مورد حفظ قرآن، چون حافظ قسمت معيّني را حفظ كرد اطمينان بيشتري مي‌يابد، و خود را بر حفظ قرآن قادرتر مي‌بيند. همچنان كه در حديث «انس» آمده است:

وقتي مردي سوره بقره و آل عمران را مي‌خواند در ميان ما صاحب اعتبار مي‌شد.

4- تشابه و تناظر ميان آيات هر سوره، يكي از علل تقطيع است.

تبصره:

نامگذاري سوره‌ها به وسيله شخص پيغمبر انجام گرفته، و دلايل بسيار دارد. از آن جمله در اخبار صحيحه روايت شده كه پيغمبر اكرم سوره‌هاي معيني را مانند بقره، آل عمران و نساء قرائت كرده است. همچنين قرائت سوره اعراف در نماز مغرب، سوره مؤمنون و روم در نماز صبح، سوره سجده و انسان در صبح روز جمعه، سوره منافقون در نماز جمعه، همچنين سوره جمعه در نماز جمعه، سوره ق در خطبه، و سوره قمر در نماز عيد، توسط آن حضرت نقل شده است و رسول اكرم آنها را به ترتيب آيات چنانچه در مصحف مسطور است، در مرئي و مسمع صحابه قرائت فرموده است.