شناخت قرآن(کمالی) صفحه 87

واضح است و آثار به آن شاهد، كه قسم توقيفي سور قرآني بيش از آن است كه ابن عطيه ياد كرده است. بنابر اين از سوره‌ها اندكي مي‌ماند كه مورد اختلاف است و اين اندك، كه خلاف در آن جاري است، بر حديثي ضعيف مستند است كه اصلي ندارد، زيرا در طرق آن يزيد فارسي است كه بخاري او را از ضعفا شمرده است.

حاصل امر آنكه از ميان آراء سه گانه، قول به توقيفي بودن ارجح است، زيرا گذشته از دلايل مذكوره و تزييف دو قول ديگر، شدت عنايت صحابيان بر عدم دخالت، ترك بدعت، و همچنين تصويب همين ترتيب موجود از طرف ائمه معصومين- صلوات اللّه عليهم اجمعين- دلايلي محكم و استوار است بر اينكه ترتيب سور به وضع موجود از جانب پيغمبر اكرم است و توقيفي است و مراد اللّه است. و اين امر از مواردي است كه خداوند متعال حفظ آن را در قرآن مجيد وعده فرموده، زيرا بطور مسلم هيأت قرآن است و در حيطه «إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَ إِنَّا لَهُ لَحافِظُونَ» داخل است.

تبصره:

در تلاوت، التزام به ترتيب مستحب است، مگر در فريضه كه واجب است.

اما قرائت سوره از آخر به طرف اول جايز نيست، همچنين تقديم و تأخير قسمتي از آن اگر باعث اخلال در معني گردد؛ و علت همان اخلال به فهم و عبث بودن است.

بنابر اين در غير مورد فريضه، مادام كه اخلالي در فهم و تدبّر و وجوه اعجاز به عمل نيايد، آيات را مي‌توان به غير ترتيب موجود قرائت نمود.

اما قرائت سوره‌ها به غير ترتيب موجود اشكالي ندارد، مگر آنجا كه به نذر يا اجاره و امثال آنها قرائت قرآن بر كسي واجب شده باشد، كه در آن موارد، ما بين- الدّفتين را بايد به ترتيب موجود قرائت كند، زيرا قرآن منصرف است به ما بين- الدفتين، از اول فاتحه تا آخر ناس، با نظم و ترتيبي كه موجود است، و هم چنين سوره معين.

جمع قرآن در زمان پيغمبر

اشاره

همه قرآن در زمان حيات پيغمبر اكرم نوشته شد، هر چند در مصحف واحد فراهم