شناخت قرآن(کمالی) صفحه 92

جمع خاص أمير المؤمنين علي بن ابيطالب (ع)

اشاره

«سيوطي» از «ابن الغرس»، از حديث «محمّد بن سيرين» نقل مي‌كند كه گفت:

چون آغاز خلافت ابي بكر بود، علي- عليه السلام- در خانه نشست. ابو بكر را گفتند از بيعت تو ابا كرده است. پيش او فرستاد و گفت: آيا از بيعت من كراهت داري؟ وي فرمود: مي‌بينم كتاب خدا را كه در آن افزوده مي‌شود. با خود انديشيدم كه براي نماز ردا نپوشم تا آن را جمع كنم. ابو بكر گفت: نيكو ديده‌اي.

حضور دايمي علي- عليه السلام- در مهبط وحي و خانه رسالت، و كاتب وحي بودن و صاحب سر پيغمبر بودن، و جدا نبودن عترت از كتاب، تأليف قرآن را بر حسب نزول، براي آن حضرت ميسّر و واجب ساخته بود. تنها مرجع اين مهم، آن حضرت بود. يعني فراهم ساختن قرآن به ترتيب نزول، براي كسي جز او ميسر نبود، هر چند قرآن را به ترتيب موجود نيز فراهم كرده باشد، چنانكه خواهيم گفت. اما اين كار مانع آن نيست كه ترتيب نزول را، كه فقط او بتمامه مي‌دانست، نيز مضبوط ساخته باشد، زيرا اين عمل مهم، گذشته از آنكه تاريخ قرآن است، براي فهم قرآن و ناسخ و منسوخ، و تدريج در تشريع احكام كمال اهميت را خواهد داشت.

«ابن اشته» نيز اين مطلب را از «ابن سيرين» نقل مي‌كند با اين اضافه كه:

«و انّه كتب في صحفه النّاسخ و المنسوخ.» و نيز اينكه ابن سيرين گفت در طلب اين نسخه به مدينه نامه نوشتم، اما بر آن دست نيافتم.

توضيح:

تاريخ جمع خاص علي- عليه السلام- بلافاصله بعد از رحلت پيغمبر و قبل از جمع ابي بكر است. و نيز انگيزه بخش شيخين بر جمع قرآن به نام خودشان، و سياست ابو بكر در اظهار رضايت از كار علي- عليه السلام- نيز جالب است، زيرا بهر حال خانه نشين شدن علي- عليه السلام- براي جمع قرآن، در نظر ابو بكر، از قيامش براي خلافت سالمتر بوده است.

در كتاب «سليم بن قيس» به نقل از سلمان فارسي آمده است:

چون أمير مؤمنان غدر صحابيان و بيوفايي ايشان بديد، در خانه نشست به قرآن روي آورد.

آن را جمع و تأليف نمود، و از خانه بيرون نيامد تا آن را فراهم ساخت. پيش از آن، قرآن] در ميان صحف، شظاظ، اسيار، و رقاع بود. چون آن را فراهم ساخت و با دست