شناخت قرآن(کمالی) صفحه 96

جمع قرآن در زمان ابي بكر

اشاره

برخي گمان كرده‌اند كه جمع قرآن در زمان ابي بكر، چون اخبارش با اخبار جمع زمان پيغمبر متعارض است، ثابت نيست و ساقط است. اما با ملاحظه اخبار و آثار معلوم مي‌شود كه ميان اين دو جمع، وحدت كمّي و كيفي ادعا نشده است، و بنابراين جمع آنها ممتنع نيست و از باب تحصيل حاصل نمي‌باشد. چنانچه مرحوم علامه طباطبايي در جلد دوازدهم الميزان، ص 120 گويد:

در مستدرك حاكم از زيد بن ثابت نقل شده كه گفت: نزد پيغمبر (ص) بوديم و رقعه‌هاي قرآن را فراهم مي‌ساختيم.

شايد مراد پيوستن بعضي آيات منزله متفرق در بعضي سوره‌ها بوده و پيوستن بعضي سوره‌ها به بعض ديگر، و گر نه تأليف و جمع قرآن در مصحف واحد، بعد از رحلت پيغمبر بلا اشكال بوده و عنايت به ترتيب سور مانند قرآن موجود، در جمع اول زمان ابو بكر بوده است.

اينك روايتي كه «بخاري» درباره جمع «بكري»، در باب فضائل القرآن آورده است:

پس از جنگ يمامه «1» و كشته شدن قاريان قرآن [به قولي چهار صد و به قولي هفتصد نفر]، ابو بكر از پي زيد بن ثابت فرستاد. وقتي آمد، عمر هم آنجا بود. ابو بكر به زيد گفت:

عمر پيش من آمده مي‌گويد: روز يمامه در كشتار قاريان بيداد كرده، و مي‌ترسم كه جنگ‌ها قاريان را نابود سازد، رأي من آن است كه به فراهم ساختن قرآن و جمع آن فرمان دهي؛ و من به او گفته‌ام چگونه كاري را كه پيغمبر نكرده من انجام دهم. عمر گفت به خدا سوگند اين كار، كار خوبي است. و چندان به من اصرار كرد تا خداوند سينه‌ام را به اين كار منشرح ساخت و با رأي عمر هماهنگ نمود. آنگاه به زيد گفت: تو جواني خردمندي كه تهمتي بر تو نيست، و تو كاتب وحي بوده‌اي، اكنون قرآن جستجو كن و فراهم ساز. زيد گفت: به خدا قسم اگر مرا به جا به جا كردن كوه‌ها تكليف مي‌كردند از اين كار سنگين‌تر نبود. به ابو بكر گفتم: چگونه كاري را كه پيغمبر نكرده شما دو تن انجام مي‌دهيد؟ ابو بكر گفت: به خدا قسم اين كار، كار خوبي است. و چندان به من اصرار كرد تا خداوند سينه مرا به آنچه سينه ابو بكر و عمر شده بود منشرح ساخت. پس اوراق قرآن را جستجو كردم و از ميان شاخه‌هاي نخل و تخته پاره‌هاي پالان شتر و سينه مردم فراهم ساختم و آيه‌هاي آخر سوره توبه را نزد «ابي خزيمه» انصاري يافتم،