قهرمان توحید: شرح و تفسیر آیات مربوط به حضرت ابراهیم علیه‌السلام صفحه 161

ص: 171

بهداشتی گوشت‌ها و ارسال آن را به مناطق محروم فراهم کرد، و این علامت سؤال از اعمال و مناسک حج برداشته شد.

مقایسه‌ای بین حجّ امروز و دیروز

حجّی که امروز انجام می‌شود در مقابل حجّی که گذشتگان ما انجام می‌دادند، تفاوت بسیاری دارد. اکنون زوّار بیت اللَّه الحرام سوار بر هواپیما می‌شوند و ظرف کمتر از سه ساعت به فرودگاه مقصد می‌رسند و از آنجا با اتوبوس‌های مجهّز، که انسان در درون آن ماشین‌ها احساس گرما نمی‌کند، به هتل‌های محلّ سکونت منتقل می‌گردند. امّا در گذشته طیّ این مسیر مشکلات و ناملایمات بسیار زیادی داشت. مرحوم شیخ ابوالفتوح رازی از بزرگان مفسّران قرآن می‌گوید: «یکی از برادران مسلمان به هنگام طواف پیرمرد قدخمیده‌ای را، که عصازنان در حال طواف بود، دید. احوال او را پرسید. پیرمرد گفت: می‌دانی چه مدّت در راه بودم؟ پنج سال طول کشید تا به مکّه برسم! من این گونه پیر و قدخمیده و شکسته نبودم، و موهایم سفید نشده بود. ناملایمات سفر با من چنین کرد».(1)

سؤال: مگر می‌شود سفر کسی، هر چند پیاده، پنج سال طول بکشد؟

جواب: فرض کنید در زمان‌های گذشته شخصی از شمال آفریقا یا اقیانوسیّه با پای پیاده و مقدار محدودی پول به سمت مکّه حرکت کند. در بین راه پولش تمام می‌شود، برای مخارج روزانه و هزینه سفر باید چند ماهی را در مکانی توقّف کرده، و از راه کارگری و مانند آن مقداری پس‌انداز نماید، سپس به حرکت خود ادامه می‌دهد. در مسیر راه بیمار می‌گردد، برای معالجه و درمان مجبور می‌شود مدّتی دیگر توقّف کرده، و پس از درمان به مسیر خود ادامه می‌دهد. ولی