- تاریخ پیامبران علیهم السلام 1
- محورهای مورد بحث: 2
- ابراهیم علیه السلام در قرآن 2
- فصل اوّل: 7
- اشاره 7
- قدرت خدا فوق همه قدرتهاست 8
- مقام رفیع حضرت ابراهیم علیه السلام 11
- اشاره 12
- فلسفه رفعت مقام ابراهیم پیامبر علیه السلام 12
- الف) عدم وحشت از تنهایی در مسیر حقّ 13
- ب) شجاعت فوقالعاده 15
- اشاره 19
- فصل دوم: 19
- آزر که بود؟ 21
- فصل سوم: 25
- اشاره 25
- نکات آموزنده 29
- 2. مدارا و همراهی، سپس مبارزه و مقابله 29
- 1. حفظ آرامش و اجتناب از عصبانیّت 29
- 3. غروب و افول 31
- اشاره 32
- 4. فلسفه پرستش اجرام آسمانی 32
- اوّل: منجّم ملعون است! 33
- دوم: منجّمین را تصدیق نکنید 34
- هشدار! هشدار! 35
- سرچشمه خرافات 36
- اشاره 39
- فصل چهارم: 39
- اشاره 42
- گناهان زبان 42
- دلیل دوم: رجوع جاهل به عالم 43
- اشاره 43
- دلیل اوّل: بتپرستی مخالف عقل است 43
- تقلید ممدوح و مذموم! 44
- دلیل چهارم: وجوب دفع ضرر محتمل 46
- اشاره 46
- دلیل سوم: بتپرستی کار شیطانی است 46
- لجاجت آزر 47
- 1. حفظ آرامش در مقابل انسانهای لجوج 48
- درسهای چهارگانه 48
- 2. نهراسیدن از تهدیدهای دشمن 49
- 3. ادیان الهی منادی رحمتند 50
- 4. بدی را با خوبی جواب دهیم 51
- اشاره 55
- شرح و تفسیر 55
- اشاره 55
- فصل پنجم: 55
- 1. سنّ حضرت ابراهیم علیه السلام 56
- 3. ظرفیّتهای متفاوت 56
- 2. قبل از پرتاب در آتش، یا پس از آن؟ 56
- اشاره 59
- 4. حقیقت مرگ و زندگی 59
- حیات و زندگی معجزه قرآن کریم 60
- 5. مغالطه و جدل 62
- حجاب عادت! 62
- 6. عقیده بتپرستان 64
- 7. هدایت و ضلالت 65
- فصل ششم: 71
- اشاره 71
- پیروی از نیاکان ممدوح است یا مذموم؟ 73
- آغاز بتشکنی 77
- وجدان چیست؟ 82
- درسهای ماندگار 87
- 1. درس توحید 87
- 2. درس استقامت 88
- زیانکارترین مردم 89
- 4. توکّل بر خدا 89
- 3. درس شجاعت 89
- اشاره 95
- فصل هفتم: 95
- اهمیّت هجرت 96
- جایزه حضرت ابراهیم علیه السلام 97
- اشاره 97
- 1. هدایت مردم 98
- 2. کار خیر 99
- 3 و 4. نماز و زکات 100
- اهمیّت فوقالعاده جایزه حضرت ابراهیم علیه السلام 101
- 5. توحید و یکتاپرستی 101
- اشاره 103
- بشارت فرزنددار شدن حضرت ابراهیم علیه السلام 103
- اشاره 105
- 1. میهمانی 105
- آداب میهمانداری 107
- 2. ثروت شایسته و ناشایست 109
- فصل هشتم: 115
- اشاره 115
- 1. معاد جسمانی 117
- درسها و نکتهها 117
- اشاره 117
- 2. تفسیر عرفانی 118
- 3. آثار ایمان به معاد 119
- علی علیه السلام و تقاضای بیمورد عقیل 120
- تأثیر ایمان به معاد در زندگی حضرت علی علیه السلام 120
- علی و هدیه شبانه! 122
- آیةاللَّه العظمی بروجردی رحمه الله از زبان یکی از یاران 124
- اشاره 127
- فصل نهم: 127
- مقدّمات ساختن کعبه 128
- چاه زمزم 129
- درسها و نکتهها 132
- بازسازی کعبه 134
- دعاهای ابراهیم خلیل علیه السلام 137
- اشاره 145
- فصل دهم: 145
- قربانی ابراهیمی 149
- امتحان دیروز و آثار امروز 149
- 1. آزمایش و امتحان 150
- 2. تفاوت امتحان اشخاص 150
- نکتهها و درسها 150
- 3. پاداشهای الهی 151
- اشاره 155
- فصل یازدهم: 155
- نکتهها و درسها 160
- شکر نعمت 160
- مقایسهای بین حجّ امروز و دیروز 161
- اهمیّت حج 162
- سخنی از دشمنی سرسخت! 165
- حج در قرآن 167
- حج و مراسم اجتماعی اسلام 168
- اسرار حج 170
- 1. آثار تربیتی و اخلاقی 170
- اشاره 170
- 2. آثار سیاسی 171
- 3. آثار علمی و فرهنگی 172
- 4. آثار اقتصادی 173
- فصل دوازدهم: 177
- شرح و تفسیر 177
- اشاره 177
- مقامات حضرت ابراهیم علیه السلام 181
- چند پرسش و نکته 182
- اشاره 182
- 1. امامت چیست؟ 183
- اشاره 184
- 2. همه پیامبران امام نبودهاند! 184
- امامت تکوینی 186
- 3. تفاوت «نبوّت» و «امامت» و «رسالت» 188
- 4. «امامت» یا آخرین سیر تکاملی ابراهیم علیه السلام 189
- 5. ظالم کیست؟ 190
- 6. امام از سوی خدا تعیین میشود 192
- 7. پاسخ به دو پرسش دیگر 193
- فصل سیزدهم: 197
- اشاره 197
- 1. ابراهیم علیه السلام یک امّت بود 198
- 2. او خلیل اللَّه بود 199
- 3. میهماننوازی ابراهیم علیه السلام 200
- 4. او بسیار راستگو بود 201
- 5. او از نیکان بود 202
- 7. توکّل فوق العاده ابراهیم علیه السلام 204
- 6. بردباری ابراهیم علیه السلام 204
- 9. منطق قوی ابراهیم علیه السلام 206
- 10. آیین ابراهیم! 206
- 8. شجاعت وصفناشدنی ابراهیم علیه السلام 206
- 12. همه افراد به شخصیّت او افتخار میکردند 207
- 11. او بنیانگذار حج بود 207
- اشاره 211
- الف) دوست، دیدار دوستش را دوست دارد! 211
- فصل چهاردهم: 211
- ب) بهترین مقدار عمر انسان! 212
- ج) سیمای متفاوت فرشته مرگ 213
ص: 182
روح این عبادت بزرگ غافلند، و به گفته یکی از سیاستمداران بیگانه: «وای به حال مسلمانان اگر معنای حج را نفهمند، و وای به حال دشمنان اسلام اگر مسلمین معنای حج را بفهمند!».(1)
3. آثار علمی و فرهنگی
یکی دیگر از آثار مهمّ حج، که در روایات معصومین علیهم السلام به آن اشاره شده، آثار فرهنگی آن است؛ چرا که آثار رسول اللّه صلی الله علیه و آله و ائمّه معصومین علیهم السلام در جای جای مکّه و مدینه و مواقفِ حج به چشم میخورد، و حضور دانشمندان بزرگ اسلامی از تمام کشورها، اعمّ از علمای بزرگ دینی، و اساتید فنون دیگر، و گویندگان و نویسندگان، که هر سال در حج شرکت دارند، فرصت خوبی به همه مسلمین جهان برای مبادله اطّلاعات و دانستنیها در تمام زمینههای دینی و علمی میدهد، و از همه گذشته، آگاهی خوبی از وضع همه مسلمین جهان در آن محیط پیدا میشود که اگر برای این کار نیز برنامه ریزی شود آثار عظیم آن در جهان اسلام همه ساله ظاهر میگردد. در عصر امام صادق علیه السلام در برههای از زمان مأمورین حکومت مانع تماس مردم با امام صادق علیه السلام و حل مشکلات علمی و دینی در حضور آن حضرت شدند. امّا در ایّام حج که کنترل سیل مسلمانان امکانپذیر نبود مردم خدمت حضرت میرسیدند و سؤالات و مشکلات یکساله خود را با آن حضرت مطرح میکردند.
در روایتی از امام باقر علیه السلام میخوانیم:
«تَمامُ الْحَجِّ لِقاءُ الْامامِ
؛ ملاقات امام هر زمان تکمیلکننده مراسم حج است»(2)، چون امام را میبیند و مسائل را از محضر وی سؤال میکند.
1- تفسیر نمونه، ج 14، ص 78
2- وسائلالشیعه، ج 10، ص 255