- تاریخ پیامبران علیهم السلام 1
- محورهای مورد بحث: 2
- ابراهیم علیه السلام در قرآن 2
- اشاره 7
- فصل اوّل: 7
- قدرت خدا فوق همه قدرتهاست 8
- مقام رفیع حضرت ابراهیم علیه السلام 11
- اشاره 12
- فلسفه رفعت مقام ابراهیم پیامبر علیه السلام 12
- الف) عدم وحشت از تنهایی در مسیر حقّ 13
- ب) شجاعت فوقالعاده 15
- فصل دوم: 19
- اشاره 19
- آزر که بود؟ 21
- فصل سوم: 25
- اشاره 25
- نکات آموزنده 29
- 2. مدارا و همراهی، سپس مبارزه و مقابله 29
- 1. حفظ آرامش و اجتناب از عصبانیّت 29
- 3. غروب و افول 31
- اشاره 32
- 4. فلسفه پرستش اجرام آسمانی 32
- اوّل: منجّم ملعون است! 33
- دوم: منجّمین را تصدیق نکنید 34
- هشدار! هشدار! 35
- سرچشمه خرافات 36
- فصل چهارم: 39
- اشاره 39
- گناهان زبان 42
- اشاره 42
- دلیل اوّل: بتپرستی مخالف عقل است 43
- اشاره 43
- دلیل دوم: رجوع جاهل به عالم 43
- تقلید ممدوح و مذموم! 44
- دلیل سوم: بتپرستی کار شیطانی است 46
- اشاره 46
- دلیل چهارم: وجوب دفع ضرر محتمل 46
- لجاجت آزر 47
- 1. حفظ آرامش در مقابل انسانهای لجوج 48
- درسهای چهارگانه 48
- 2. نهراسیدن از تهدیدهای دشمن 49
- 3. ادیان الهی منادی رحمتند 50
- 4. بدی را با خوبی جواب دهیم 51
- اشاره 55
- شرح و تفسیر 55
- اشاره 55
- فصل پنجم: 55
- 2. قبل از پرتاب در آتش، یا پس از آن؟ 56
- 3. ظرفیّتهای متفاوت 56
- 1. سنّ حضرت ابراهیم علیه السلام 56
- 4. حقیقت مرگ و زندگی 59
- اشاره 59
- حیات و زندگی معجزه قرآن کریم 60
- 5. مغالطه و جدل 62
- حجاب عادت! 62
- 6. عقیده بتپرستان 64
- 7. هدایت و ضلالت 65
- فصل ششم: 71
- اشاره 71
- پیروی از نیاکان ممدوح است یا مذموم؟ 73
- آغاز بتشکنی 77
- وجدان چیست؟ 82
- 1. درس توحید 87
- درسهای ماندگار 87
- 2. درس استقامت 88
- زیانکارترین مردم 89
- 4. توکّل بر خدا 89
- 3. درس شجاعت 89
- فصل هفتم: 95
- اشاره 95
- اهمیّت هجرت 96
- اشاره 97
- جایزه حضرت ابراهیم علیه السلام 97
- 1. هدایت مردم 98
- 2. کار خیر 99
- 3 و 4. نماز و زکات 100
- اهمیّت فوقالعاده جایزه حضرت ابراهیم علیه السلام 101
- 5. توحید و یکتاپرستی 101
- بشارت فرزنددار شدن حضرت ابراهیم علیه السلام 103
- اشاره 103
- 1. میهمانی 105
- اشاره 105
- آداب میهمانداری 107
- 2. ثروت شایسته و ناشایست 109
- فصل هشتم: 115
- اشاره 115
- اشاره 117
- درسها و نکتهها 117
- 1. معاد جسمانی 117
- 2. تفسیر عرفانی 118
- 3. آثار ایمان به معاد 119
- علی علیه السلام و تقاضای بیمورد عقیل 120
- تأثیر ایمان به معاد در زندگی حضرت علی علیه السلام 120
- علی و هدیه شبانه! 122
- آیةاللَّه العظمی بروجردی رحمه الله از زبان یکی از یاران 124
- اشاره 127
- فصل نهم: 127
- مقدّمات ساختن کعبه 128
- چاه زمزم 129
- درسها و نکتهها 132
- بازسازی کعبه 134
- دعاهای ابراهیم خلیل علیه السلام 137
- اشاره 145
- فصل دهم: 145
- امتحان دیروز و آثار امروز 149
- قربانی ابراهیمی 149
- 1. آزمایش و امتحان 150
- 2. تفاوت امتحان اشخاص 150
- نکتهها و درسها 150
- 3. پاداشهای الهی 151
- فصل یازدهم: 155
- اشاره 155
- نکتهها و درسها 160
- شکر نعمت 160
- مقایسهای بین حجّ امروز و دیروز 161
- اهمیّت حج 162
- سخنی از دشمنی سرسخت! 165
- حج در قرآن 167
- حج و مراسم اجتماعی اسلام 168
- اشاره 170
- 1. آثار تربیتی و اخلاقی 170
- اسرار حج 170
- 2. آثار سیاسی 171
- 3. آثار علمی و فرهنگی 172
- 4. آثار اقتصادی 173
- اشاره 177
- فصل دوازدهم: 177
- شرح و تفسیر 177
- مقامات حضرت ابراهیم علیه السلام 181
- اشاره 182
- چند پرسش و نکته 182
- 1. امامت چیست؟ 183
- اشاره 184
- 2. همه پیامبران امام نبودهاند! 184
- امامت تکوینی 186
- 3. تفاوت «نبوّت» و «امامت» و «رسالت» 188
- 4. «امامت» یا آخرین سیر تکاملی ابراهیم علیه السلام 189
- 5. ظالم کیست؟ 190
- 6. امام از سوی خدا تعیین میشود 192
- 7. پاسخ به دو پرسش دیگر 193
- فصل سیزدهم: 197
- اشاره 197
- 1. ابراهیم علیه السلام یک امّت بود 198
- 2. او خلیل اللَّه بود 199
- 3. میهماننوازی ابراهیم علیه السلام 200
- 4. او بسیار راستگو بود 201
- 5. او از نیکان بود 202
- 6. بردباری ابراهیم علیه السلام 204
- 7. توکّل فوق العاده ابراهیم علیه السلام 204
- 9. منطق قوی ابراهیم علیه السلام 206
- 8. شجاعت وصفناشدنی ابراهیم علیه السلام 206
- 10. آیین ابراهیم! 206
- 11. او بنیانگذار حج بود 207
- 12. همه افراد به شخصیّت او افتخار میکردند 207
- الف) دوست، دیدار دوستش را دوست دارد! 211
- اشاره 211
- فصل چهاردهم: 211
- ب) بهترین مقدار عمر انسان! 212
- ج) سیمای متفاوت فرشته مرگ 213
ص: 192
3. مقام رسالت؛ «نبیّ»، وحی و پیامهای الهی را در اختیار مردم قرار میدهد، ولی مأمور تبلیغ آن در نقاط مختلف نیست؛ امّا وظیفه رسول تبلیغ وحی در نقاط مختلف دنیاست. در نتیجه حضرت ابراهیم علیه السلام که هم نبیّ است و هم رسول، جهت تبلیغ آیین توحید از بابل به شام و از شام به مکّه سفر کرد.
4. مقام خلیل اللّهی؛ ابراهیم بتشکن علاوه بر مقام عبودیّت و نبوّت و رسالت، خلیل اللَّه نیز بود. همه چیزش را از خدا میدانست، و علاقه فوق العادهای به خدای یکتای بیهمتا داشت. طبق برخی روایات، روزی شنید که شخصی میگوید:
«سُبُّوحٌ قُدُّوسٌ رَبُّ الْمَلائِکَةِ وَالرُّوح»
گفت: «کیست که نام معشوق و محبوب مرا میبرد؟ نیمی از اموالم را به او دادم. و اگر یکبار دیگر آن را تکرار کند نیم دیگر را هم به او خواهم داد».(1)
5. مقام امامت؛ مقام امامت که اوج افتخار آن حضرت است.(2)
چند پرسش و نکته
اشاره
سؤالات متعدّدی پیرامون آیه مورد بحث مطرح است. از جمله این که:
1. امامت یعنی چه؟ و منظور از آن در اینجا چیست؟
2. آیا همه پیامبران علاوه بر پیامبری امام هم بودهاند؟
3. تفاوت نبوّت و امامت و رسالت در چیست؟
4. چگونه حضرت ابراهیم علیه السلام به امامت رسید؟
5. ظالم کیست؟
6. امام از سوی چه کسی تعیین میشود؟
1- الفضائل والرذائل، ص 103
2- اصول کافی، ج 1، باب طبقات الانبیاء والرسل والأئمّه، ص 175، ح 2