شناخت قرآن(نجمی و هریسی) صفحه 221

زيرا قرآني كه در سينه‌ها و يا لوحه‌هاي پراكنده و تخته پاره‌ها و استخوانهاي متفرق نوشته شده باشد، كتاب ناميده نمي‌شود. و معمولا كتاب آن را گويند كه داراي وجود واحد شخصي و صورت مجموعه‌اي داشته باشد، نوشته‌هاي پراكنده و قطعه قطعه، كتاب ناميده نمي‌شود تا چه رسد به آنچه اصلا نوشته نشد و جاي آن دلها و سينه‌ها باشد.

2/ كيفيت تدوين قرآن از نظر احاديث‌

چنانكه گفتيم گروهي از روايات دلالت بر اين دارند كه قرآن در دوران خلفا جمع آوري گرديد ولي در برابر آنها گروه ديگري از روايات كه با قرائن و دلايل ديگر تأييد و تقويت مي‌شوند دلالت بر اين دارند كه قرآن در عصر خود رسول خدا و نظارت و دستور وي جمع آوري گرديده است و اينك نمونه‌هايي از اين سلسله روايت در اينجا مي‌آوريم:

1 گروهي از محدثين مانند ابن ابي شيبه، احمد حنبل، ترمذي، نسائي، ابن حبان، حاتم، بيهقي و ضياء مقدسي از ابن عباس نقل نموده‌اند كه به عثمان گفتند: چه عاملي سبب گرديد كه شما سوره «انفال» را كه از «مثاني» بود يا سوره «برائت» كه از «مئين» بود يك جا و پهلوي هم نوشتيد و از ميان آنها «بسم اللّه را برداشتيد و هر دو را در كنار سوره‌هاي بزرگ «طوال» قرار داديد؟

عثمان گفت: در دوران زندگي پيغمبر (ص) گاهي سوره‌اي كه داراي آيات متعدد بود نازل مي‌گرديد، و پيامبر به نويسندگانش دستور مي‌داد كه اين سوره را در كنار فلان سوره قرار دهيد و گاهي چند آيه نازل مي‌گرديد، و دستور مي‌داد كه اين آيات را در فلان سوره‌اي كه داراي فلان آيات است قرار دهيد؛ همه اينها به دستور پيامبر اسلام و با نظر وي انجام مي‌گرفت.

عثمان اضافه نمود كه سوره انفال اوّلين سوره‌اي است كه در مدينه نازل گرديده و سوره برائت آخرين سوره قرآن است كه فرود آمده است، ولي داستان نزول هر دو سوره شبيه هم بود، محتوي و مضمون آيات آنها با هم سنخيت داشتند.

من فكر كردم كه هر دو سوره از يك باب و مقوله و از نوع واحد است. و از طرف ديگر