شناخت قرآن(نجمی و هریسی) صفحه 232

معناي نسخ‌

اشاره

در كتب تفسير و غير تفسير و همچنين در مباحث فقهي بخشي از آيات قرآن به عنوان آيات منسوخه مطرح و معرفي شده است. و «ابو بكر نحاس» در كتاب خود «الناسخ و المنسوخ» تعداد آيات را به 138 مورد رسانده است.

نسخ در لغت‌

: كلمه نسخ در لغت به معناهاي مختلف آمده است:

1 نسخ در لغت به معناي نوشتن چيزي از روي نوشته ديگر است و كلمه‌هاي معروف «استنساخ» و «انتساخ» نيز از همان ماده و به همان معني مي‌باشد.

2 نسخ در لغت به معناي «نقل» و «تغيير» دادن نيز آمده است، چنانكه مي‌گويند «تناسخ المواريث و الدهور» يعني ثروتها و زمانها متغير گشته است.

3 نسخ در لغت به معناي «ازاله» و از بين بردن هم به كار رفته است، چنانكه مي‌گويند «نسخت الشمس الظل» آفتاب سايه را از بين برد و «نسخ» در ميان صحابه رسول خدا و مسلمانان دورانهاي بعد بيشتر در همين معني استعمال مي‌گرديده است كه به مخصص و مقيد و هر آنچه تبصره‌اي بر قوانين و قواعد كلي است ناسخ مي‌گفتند «1»، زيرا اينها در واقع حكم را تغيير داده و از بين مي‌برند.

نسخ در اصطلاح فقهي‌

: نسخ در اصطلاح خاص علما و دانشمندان ديني و فقه اسلامي عبارت است از برداشته شدن حكمي از احكام ثابت ديني در اثر سپري شدن وقت و مدت آن.

و اينكه در تعريف نسخ اصطلاحي، كلمه «ثابت» را اضافه نموديم به دليل اين است كه اگر حكم ثابت نباشد و يا موضوع آن تغيير پيدا كند نسخ ناميده نمي‌شود مانند برداشته شدن