شناخت قرآن(نجمی و هریسی) صفحه 237

منظور كند و اين تخصيص و تقييد و يا تبصره و استثنا را بعدا با دليل جداگانه و در گفتار ديگري بيان نمايد، همانطور كه اين روش بيان يعني تخصيص و يا تقييد حكم كلي در يك سخن مجزا و مستقل، خالي از اشكال مي‌باشد، مسئله نسخ نيز هيچگونه اشكال و محذوري در بر ندارد.

زيرا چنانكه گفته شد نسخ در حقيقت همان تقييد حكم است از نظر زمان، و تقيد حكم هم با هر نوع قيد و شرط داراي محذور و اشكالي نيست و با حكمت و علم خداوند هيچگونه منافاتي ندارد.

البته بايد توجه داشت كه اين توضيح و بيان در صورتي لازم است كه بگوييم تشريع احكام و قانونگزاري بر پايه مصالح و مفاسدي است كه در خود اعمال وجود دارد، و اما بنا به عقيده كساني كه مي‌گويند خود احكام و تكاليف داراي مصلحت است نه اعمالي كه بايد انجام بگيرد يا ترك شود، در اين صورت مسئله خيلي ساده و روشن است و با هيچ اشكالي برخورد نمي‌كند تا احتياج به توضيح و توجيه داشته باشد، زيرا حكم هر وقت تشريع شود داراي مصلحت است و هر وقت نيز رفع شود اين نيز در حد خود داراي مصلحت خواهد بود، زيرا ملاك و مدار مصلحت و حكمت همان حكم است كه با بودن آن، مصلحت موجود، و با رفع آن نيز منتفي خواهد بود.

اقسام نسخ‌

اشاره

نسخ به چند قسم قابل امكان و تصور است كه بعضي از آنها در اسلام وجود دارد و بعضي از آنها وجود ندارد:

1 نسخ در تلاوت نه در حكم:

مي‌گويند آياتي وجود دارد كه اگر چه در قرآن نيست و خوانده نمي‌شود ولي آنها در ميان مسلمانان جاري و مورد عمل مي‌باشد، مانند آيه «رجم» كه ظاهرا در قرآن نيست.

اين نوع نسخ را «نسخ در تلاوت» مي‌گويند كه تنها تلاوت آيه، نسخ گرديده است نه حكم