شناخت قرآن(نجمی و هریسی) صفحه 255

يعني هم تقدير و سرنوشت هر پديده و هم تغيير آن، در تحت قدرت خدا و با علم و اراده او انجام مي‌گيرد.

بدا از نظر روايات‌

رواياتي كه به وقوع بدا دلالت دارند فراوان است. اينك نمونه‌هايي چند:

1 در تفسير علي بن ابراهيم از عبد اللّه بن مسكان از امام صادق (ع) چنين آمده است كه «چون شب قدر فرا مي‌رسد فرشتگان و كاتبان اعمال بندگان به نزديكترين آسمان فرود مي‌آيند و در آنجا تمام تقديرات همان سال را اندازه‌گيري كرده و آنها را ثابت مي‌كنند، و هر وقت خدا خواست چيزي از آن را تقديم و تأخير و يا كم و زياد كند و تغييراتي در آن به وجود آورد، به فرشته مربوط كه مأمور اين گونه تغييرات مي‌باشد، دستور مي‌دهد آنچه را كه مي‌خواهد از صفحه تقدير بزدايد و به جاي آن چيز ديگري را بنگارد.

ابن مسكان مي‌گويد: به امام صادق (ع) عرضه داشتم: همه چيز در پيش خدا ضبط و در كتابي مرقوم است؟ فرمود: آري؛ گفتم: بعد از همه اينها باز چه امر و پديده‌اي مي‌تواند به وقوع پيوندد؟ در جوابم فرمود: آنچه كه خداي بزرگ بخواهد.

2 باز در همان تفسير از عبد اللّه بن مسكان از امام باقر و امام صادق و امام كاظم (ع) در تفسير آيه شريفه «فِيها يُفْرَقُ كُلُّ أَمْرٍ حَكِيمٍ» چنين آمده است، كه خداوند تمام امور و پديده‌ها و تمام آنچه كه در طول يك سال واقع خواهد شد در شب قدر همان سال تقدير و تثبيت مي‌كند؛ ولي با اين حال، مشيت، بدا و تغييرات همه آنها در دست قدرت و اختيار او است، از عمرها و روزيها، از امراض و مصائب، از پديده‌ها و حوادث، آنچه را كه مي‌خواهد مقدم مي‌دارد و آنچه را كه بخواهد مؤخر مي‌سازد و هر طور كه مصلحت و حكمت خداوندي تقاضا كند تغييراتي در آنها به وجود مي‌آورد؛ آنجا كه بخواهد مي‌افزايد و آنجا كه بخواهد مي‌كاهد ....

3 در كتاب «احتجاج» از امير مؤمنان چنين آمده است كه اگر در قرآن يك آيه وجود نداشت من به شما از آن چه تا حال واقع شده و از آنچه تا روز باز پسين به وقوع خواهد