- [خطبه] 1
- پيشگفتار 2
- 1 در پيشگاه عظمت قرآن 5
- اشاره 5
- اشاره 6
- قرآن از ديدگاه قرآن و حديث 6
- حديث اول 8
- اشاره 8
- توضيح حديث 10
- حديث دوم 12
- اشاره 12
- توضيح حديث 14
- اشاره 17
- فضيلت قرائت قرآن و آداب آن 17
- 1 قرائت از روي قرآن 19
- 2 قرائت قرآن در خانه 21
- احاديث جعلي در فضيلت قرائت قرآن 22
- دقت و تدبر در معاني قرآن 24
- اشاره 27
- 2 اعجاز قرآن 27
- معناي معجزه 28
- شرايط معجزه 28
- معجزه شاهد نبوت 30
- تناسب در اعجاز 31
- معجزه برتر 35
- اشاره 35
- 1/ قرآن معجزه ادبي 36
- 2/ قرآن معجزه جاوداني 38
- 3/ قرآن معجزه انسان ساز 39
- 4/ هماهنگي در قرآن 41
- 5/ اصول و حقايق تغيير ناپذير در قرآن 45
- 6/ پيشگوييهاي قرآن 47
- اشاره 47
- 1/ پيشگويي درباره جنگ بدر: 47
- 2/ پيشگويي درباره سرنوشت دشمنان پيامبر: 48
- 4/ پيشگويي درباره جنگ ايران و روم: 49
- 3/ پيشگويي درباره پيروزي اسلام بر تمام اديان ديگر: 49
- 5/ پيشگويي در هزيمت نيرومند: 50
- 6/ پيشگويي درباره سرنوشت ابو لهب: 50
- 7/ معارف عالي در قرآن: 51
- 8/ اعجاز قرآن در تشريع: 51
- 9/ اسرار خلقت در قرآن: 52
- اشاره 53
- 3 معارف عقلي و فلسفي در قرآن 53
- قرآن و پيامبر امي 54
- توحيد در قرآن 55
- نبوت در قرآن 58
- توحيد و نبوت در تورات و انجيل 60
- نتيجه مباحث 66
- 4 قانون گذاري در قرآن 67
- اشاره 67
- جامعه عرب قبل از نزول قرآن 68
- جامعه عرب بعد از نزول قرآن 69
- اعتدال در قرآن 70
- اشاره 70
- 1/ اعتدال در بخشش 71
- 2/ اعتدال در عفو و انتقام 72
- 3/ اعتدال در امور مادي و معنوي 73
- 5/ اعتدال در انتخاب همسر 76
- 4/ اعتدال در اقتصاد 76
- 6/ اعتدال در معاشرت 77
- قانون نظارت عمومي در قرآن 78
- قانون برابري و ملاك برتري در قرآن 79
- نتيجه 81
- اشاره 83
- 5 اسرار آفرينش در قرآن 83
- جلوههاي علمي قرآن در عصر جهالت 84
- اشاره 84
- 2/ قانون تلقيح در قرآن 85
- 1/ قانون توازن در قرآن 85
- 3/ قانون زوجيت در قرآن 86
- 4/ حركت زمين در قرآن 87
- 5/ قارههاي ناشناخته در قرآن 88
- 6/ كرويت زمين در قرآن 89
- رواياتي مربوط به كرويت زمين 90
- نتيجه مباحث 92
- اشاره 95
- 6 اشكالات و پاسخها 95
- اشكال 1: 96
- اشكال تراشيها و انگيزههاي آن 96
- اشاره 96
- اشاره 96
- پاسخ: 96
- اشكال 2: 98
- اشاره 98
- اشاره 98
- پاسخ: 98
- اشكال 3: 98
- پاسخ: 99
- اشكال 4: 99
- پاسخ: 99
- اشاره 99
- اشاره 100
- اشكال 5: 100
- پاسخ: 101
- مسئله جبر و تفويض 103
- يك مثال روشن و عيني 105
- اشاره 105
- نتيجه: 107
- پاسخ: 108
- اشاره 108
- اشكال 6: 108
- اشاره 111
- پاسخ: 111
- اشكال 7: 111
- معارضه با سوره فاتحه 113
- اشاره 113
- اشكال 8: 113
- پاسخ: 113
- معارضه با سوره كوثر 118
- اشاره 123
- 7 معجزات از نظر قرآن 123
- يك پندار غلط 124
- اشاره 124
- بررسي آيات نفي معجزه 124
- اشاره 125
- نخستين آيه نفي اعجاز 125
- پاسخ: 125
- دومين آيه نفي اعجاز 129
- اشاره 129
- نتيجه اينكه: 129
- پاسخها: 130
- سومين آيه نفي اعجاز 135
- نبوت محمد (ص) در تورات و انجيل 138
- شأن نزول آيات نفي اعجاز 140
- خلاصه مطالب 147
- 8 قاريان هفتگانه قرآن 149
- اشاره 149
- عدم تواتر قرائتهاي هفتگانه 150
- شرايط اعتبار قرائتهاي مختلف قرآن 152
- اشاره 152
- 1/ عبد اللّه بن عامر دمشقي 154
- 2/ شرح حال ابن كثير 155
- 3/ شرح حال عاصم 156
- 4/ شرح حال ابو عمرو 158
- 5/ شرح حال حمزة: 160
- 6/ شرح حال نافع 161
- 7/ شرح حال كسايي 162
- اشاره 164
- حجيت قرائتهاي هفتگانه 164
- سه قاري غير معروف 164
- آيا ميتوان با هر يك از قرائتهاي هفتگانه نماز خواند؟ 166
- 9 مسئله تحريف قرآن 169
- اشاره 169
- 1 تحريف در معنا: 170
- تحريف چيست؟ 170
- معنا و اقسام تحريف 170
- 2 تحريف در حروف و حركات: 171
- 3 تحريف در كلمات قرآن: 172
- 4 تحريف، يا زياد كردن: 172
- تحريف قرآن از نظر علماي شيعه و سني: 173
- 5 تحريف، يا كم نمودن: 173
- اشاره 174
- دلايل طرفداران عدم تحريف قرآن 174
- 1/ تحريف از نظر قرآن 175
- 2/ روايات ثقلين و تحريف قرآن 179
- 3/ مسئله تحريف و قرائت قرآن در نماز 182
- 4/ مسئله تحريف از نظر تاريخ 183
- 1/ تحريف غير عمدي: 184
- تحريف قرآن در دوران خليفه اوّل و دوم 184
- اشاره 184
- 2/ تحريف عمدي در آيات غير سياسي 186
- 3/ تحريف عمدي در آيات سياسي قرآن: 187
- احتمال تحريف قرآن به وسيله عثمان 188
- تحريف قرآن در دورانهاي بعد از خلفا 190
- اشاره 191
- دلايل طرفداران تحريف قرآن و پاسخ آن 191
- 1/ تحريف تورات و انجيل: 192
- 2/ قرآن امير مؤمنان (ع) 194
- 3/ روايات تحريف 197
- مسئله تحريف از نظر تدوين قرآن 205
- اشاره 207
- 10 مسئله تدوين و جمع آوري قرآن 207
- نظريه تدوين قرآن در دوران خلفا 208
- روايات تدوين قرآن در دوران خلفا 208
- ارزيابي اين روايات 215
- س: آيا جمع آوري قرآن به زيد بن ثابت محول شده بود؟! 217
- س: جمع آوري قرآن در چه زماني صورت گرفته است؟! 217
- س: در دوران ابو بكر چه كسي متصدي جمع آوري قرآن بود؟! 217
- س: چه كسي از ابو بكر تقاضاي جمع آوري قرآن را نمود؟ 218
- س: آيا قسمتي از آيات قرآن تا دوران عثمان نوشته نشده بود؟ 218
- س: عثمان مصحف خويش را از كدام مأخذ جمع آوري نمود؟ 218
- س: آن دو آيه در چه زماني به آخر سوره برائت ملحق گرديدند؟ 218
- س: چه كسي قرآن اصلي (مرجع) را جمع آوري كرد و از روي آن نسخههاي چندي به شهرها فرستاد؟ 218
- س: قرآن بودن اين دو آيه چگونه و از چه راهي ثابت گرديد؟ 219
- س: اين دو آيه را چه كسي آورد؟ 219
- س: عثمان چه كسي را براي املا و نوشتن قرآن معين نمود؟ 219
- 1/ كيفيت تدوين قرآن از نظر قرآن 220
- اشاره 220
- نظريه تدوين قرآن در عصر پيامبر (ص) و دلايل آن 220
- 2/ كيفيت تدوين قرآن از نظر احاديث 221
- 3/ تدوين قرآن از نظر عقل 224
- نتيجه و خلاصه مطالب 228
- 11 مسئله نسخ در قرآن 231
- اشاره 231
- اشاره 232
- نسخ در لغت 232
- معناي نسخ 232
- نسخ در اصطلاح فقهي 232
- امكان نسخ 234
- اشاره 237
- اقسام نسخ 237
- 1 نسخ در تلاوت نه در حكم: 237
- 2 نسخ در تلاوت و حكم: 238
- 3 نسخ در حكم نه در تلاوت: 238
- نسخ در تورات و انجيل 239
- نسخ در قرآن 243
- كيفيت نسخ: 244
- اشاره 247
- 12 مسئله بدا در آفرينش 247
- چرا از بدا بحث ميكنيم: 248
- بدا، يا رابطه تقدير و اراده خدا 249
- بدا و قدرت خدا از نظر يهود 250
- اقسام قضا و موارد جريان بدا 251
- بدا از نظر شيعه 251
- اشاره 251
- 1 علم مكنون و يا اختصاصي: 251
- 2 قضاي حتمي: 252
- 3 قضاي غير حتمي 253
- بدا در پيشگوييها 253
- بدا از نظر قرآن 254
- بدا از نظر روايات 255
- بدا از نظر روايات اهل سنت 256
- آنجا كه بدا راه ندارد 258
- آثار عقيده به بدا 260
- اشاره 263
- 13 حجيت ظواهر قرآن 263
- 1/ قرآن كتاب همگاني است: 264
- معناي حجيت ظواهر قرآن 264
- اشاره 264
- 3/ قرآن بزرگترين مرجع مسلمانهاست 266
- 2/ قرآن گواه نبوت 266
- 5/ استدلال با ظاهر آيات قرآن 267
- 4/ قرآن معيار شناخت روايات 267
- اشاره 270
- دلايل طرفداران عدم حجيت ظواهر قرآن 270
- اشاره 271
- 1/ آيا تنها افراد خاصي ميتوانند قرآن را بفهمند؟ 271
- پاسخ: 272
- 2/ تفسير دلبخواهي در قرآن ممنوع 273
- اشاره 273
- پاسخ: 274
- 3/ عميق و علمي بودن قرآن: 275
- اشاره 275
- پاسخ: 276
- اشاره 276
- 4/ پيروي از آيات متشابه ممنوع است 276
- پاسخ: 277
- ترجمه قرآن و شرايط آن 277
- نتيجه بحث 279
- 14 قواعد كلي در تفسير قرآن 281
- اشاره 281
- معناي تفسير 282
- مدارك و منابع تفسير 283
- تفسير قرآن با خبر واحد 284
- تخصيص قرآن با خبر واحد 286
- بررسي دلايل مخالفان تخصيص قرآن با روايت 287
- اشاره 287
- 1/ ظنيت روايت و قطعيت قرآن 287
- 2/ قرآن معيار سنجش روايات است 289
- 3/ همگوني نسخ و تخصيص 290
وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ «1» ما بادها را براي بارور ساختن (ابرها و گياهان) فرستاديم.
مفسران گذشته تلقيح را به اعتبار اينكه در لغت به معناي حمل نيز آمده است به همان معني گرفته، و اين آيه را چنين تفسير نمودهاند: بادها را فرستاديم تا ابرها را حمل كنند و حركت دهند، يا بادها را فرستاديم كه باران را در لابلاي ابرها حمل نمايند.
ولي اين گفتار در معناي آيه صحيح به نظر نميرسد بلكه آيه مذكور يك هدف عاليتري را تعقيب و ما را به يك حقيقت جالب علمي كه افكار گذشتگان از درك آن عاجز بود رهبري مينمايد، و آن حقيقت اينست كه اشجار و نباتات نيز مانند حيوانات به تلقيح و به هم رسيدن دو ماده مخالف نيازمندند و بدون آن نتيجه و ثمرهاي نميدهند و تكثير نوع نميكنند، و بسوي ازدياد و فزوني نميروند.
اين تلقيح گاهي به وسيله بادها انجام ميپذيرد، به طوري كه در زردآلو و صنوبر و انار و پرتقال و پنبه و حبوبات و امثال آنها تلقيح تنها به وسيله بادها است، آنگاه كه دانههاي داخل شكوفههاي آنها رسيد كيسههايي كه در ميان شكوفه قرار گرفته است، سر باز ميكند و گردي كه در ميان كيسه قرار گرفته به وسيله بادها بر چهره ماده گلها افشانده ميشود بدينگونه تلقيح صورت ميگيرد و ماده گلها آبستن ميشوند و براي به وجود آوردن نتايج و نباتات ديگر آمادگي پيدا ميكنند.
3/ قانون زوجيت در قرآن
قرآن مجيد از يك حقيقت علمي ديگر چنين خبر ميدهد كه: سنت و قانون ازدواج اختصاص به حيوانات ندارد بلكه در تمام انواع نباتات نيز اين قانون حكم فرماست، آنجا كه ميگويد:
______________________________
(1). حجر: 22.