گذری بر شیوه های تبلیغی پیامبران اولوالعزم در قرآن صفحه 10

ص: 11

1- تبرج در لغت به معنای به جلوه درآوردن و زیبایی خود را نشان دادن است. ر.ک: آذرتاش آذرنوش، فرهنگ معاصر عربی به فارسی، نشر نی، چاپ اول، 1379، ص 32. رجوع شود به قرآن کریم، سوره احزاب: 33.
2- مسئله حجاب، صص 80 و 79.
3- قرآن کریم در سوره نور آیه 34، خطاب به زنان مسلمان می فرماید: «لایُبْدینَ زِینَتَهُنَّ؛ زینت هایشان را آشکار نسازند». مفسران مصداق زینت در آیه شریفه را بدن زن می دانند که وجه و کفین از پوشاندن استثناء شده است. ر.ک: ناصر مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، دارالکتب الاسلامیه، تابستان 1369، چاپ هشتم، ج 14، ص 439.

ظاهر امر بدن او را پوشانده ولی چون شکل و حجم اندام را نمایان می سازد نمی تواند حجاب و پوشش اسلامی تلقی شود.

2. با خودنمایی و جلب نظر نامحرمان همراه نباشد.

عفاف

عفاف

از مفاهیم مرتبط با حجاب، واژه عفاف است. در مورد عفاف گفته شده: «حالت نفسانی است که انسان را از غلبه شهوت باز دارد.»(1) این واژه در قرآن به معنای «خودنگهداری» یا «خویشتن داری» آمده است:

وَ لْیَسْتَعْفِفِ الَّذینَ لا یَجِدُونَ نِکاحًا(2)

و کسانی که [وسیله] زناشویی نمی یابند باید عفت ورزند... .

خودنگهداری هم در مورد گرایش های شهوانی صدق می کند. مانند آنچه در آیه شریفه فوق آمده و هم در مورد مال حرام یا شبهه ناک مانند در آیه شریفه که می فرماید:

وَ مَنْ کانَ غَنِیًّا فَلْیَسْتَعْفِفْ؛(3)

آن کس که توانگر است از خوردن مال یتیمی که تحت سرپرستی اوست خودداری ورزد.

بنابراین دایره معنای عفاف گسترده است، اما مصداق روشن عفاف در تعامل میان زن و مرد مطرح می شود و منظور از آن داشتن حجاب اسلامی، مهار کردن نگاه و پرهیز از خودنمایی در برابر نامحرمان و ارتباط جنسی با آنان است و این اختصاص به زنان ندارد، بلکه امری ص: 12

1- قاموس قرآن، ج 5، ص 18.
2- نور: 33.
3- نساء: 6 .

درونی است که شامل مردان هم می شود. البته چون زنان مظهر زیبایی، جمال و جاذبه هستند، حفظ عفت از آنان بیشتر انتظار می رود. عفت در این معنا دارای درجاتی است که پایین ترین مرحله آن پرهیز از روابط نامشروع جنسی است، یعنی فرد هنجارهای مربوط به نیاز جنسی خود را رعایت کند. درجات بالاتر عفت آن است که به نامحرم به قصد لذت نگاه نکرده و احتیاطا بدون قصد لذت هم نگاه نکند یا در مقابل نامحرم هیچ گونه خودنمایی نکند یا بیش از ضرورت به گفت وگو نپردازد.(1) و در مراحل بالاتر عفت این است که حتی فکر گناه هم نکند و تمایلات قلبی خود را از گناه حفظ کند. بنابراین نداشتن پوشش اسلامی در مقابل نامحرم هم درجه ای از بی عفتی است که خود می تواند مقدمه یا زمینه ای برای افزایش آن گردد.

حیا

حیا

مفهوم حیا نیز که ارتباط تنگاتنگی با حجاب و عفاف دارد. در لغت به معنای شرم، خجالت کشیدن و ترک کردن چیزی از ترس ملامت دیگران است.(2) این واژه در فارسی معادل شرم و آزرم آورده شده است.(3) حضرت علی علیه السلام در توضیح حیا می فرمایند: «شرم و حیا، جامه ای است دربرگیرنده و حجابی است بازدارنده (از گناه) و پوششی است نگاه دارنده از بدی ها. حیا گوهری است همراه با دین، برانگیزنده مهر و محبت و چشمی است مراقب و از بین برنده فساد و تباهی