خضر در ادبیات صفحه 101

ص:110

موسیا گر خضر یابی در گذار مرده شو در پیش رویش زینهار

تاکه تصویرات پیوندد به ذات هم حقیقت آورد اندر صفات

گر کند صد پاره تخییلات تو ور کُشد، آن زاده ی طاعات تو

ور بسازد پرده ها بر گنج ها ور نهد بر جانت هر دم رنج ها

تو مجنبان، موسیا، کام و زبان تا بیایی خوش مراد جاودان

ور به عکس این بود ای یار طاق در گلویت در رود زهر فراق(1)

علم لدنّی

اگر موسی به پیروی از خضر امر شد بدین سبب بود که خضر صاحب علم لدّنی بود و مشایخ صوفیه هم خود را بهره ور از این علم می دانند. بلکه تنها کسی را برای رهبری طریقت می پذیرند که این علم را در او باور دارند علمی که بی واسطه بشر آموخته باشند و تنها معلم آن خداست.

در تعریف این علم هم سخنان بسیاری از بزرگان تصوف و عرفان نقل شده که در کل این مفهوم را دارند که علم لدنّی را خدا بی واسطه ی غیر به بنده ی خاص خود می آموزد و آن نوعی علم باطن است. در این قسمت نمونه هایی از این تعاریف را بررسی می کنیم.

شمس فرموده است: «علم لدنّی که خضر بدان متصف است و خدا بر او می گوید: عَبْداً مِنْ عِبادِنا آتَیْناهُ رَحْمَهً مِنْ عِنْدِنا2 که کس دیگر را آن نباشد