- مقدمه پژوهشکده 1
- اشاره 9
- اسطوره یا واقعیت 16
- وجود خضر علیه السلام 20
- نبوت خضر علیه السلام 22
- انسانی آرمانی 26
- تعبیرهای مختلف از خضر 26
- خضر نام دیگر انسان کامل است 27
- تاویلهای دیگر از خضر 28
- اشاره 33
- ملاقات علی علیه السلام با خضر علیه السلام در نخلستان کوفه 36
- دیدار خضر از علی علیه السلام در مسجد کوفه 37
- تسلیت خضر علیه السلام به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 38
- ملاقات خضر علیه السلام با امام باقر علیه السلام 39
- ملاقات های خضر با پیامبران و اولیاء پیشین 41
- دیدار با ذوالقرنین و یافتن آب حیات 42
- ذکر تاویلاتی از داستان خضر و موسی 51
- شمس و مولانا (تکرار داستان موسی خضر) 59
- نظر شمس راجع به خضر 60
- نمونه های از دیدار مشایخ صوفیه با خضر 61
- اشاره 61
- ابراهیم ادهم 62
- ابو سعید ابوالخیر 63
- داستانی دیگر از شیخ ابو سعیدابوالخیر 64
- بوالعباس قصاب 65
- روزبهان بقلی 66
- محمدبن علی ترمذی 66
- حمزه ی عقیلی 67
- دیدار شیخ نجم الدین کبری (شیخ ولی تراش) با خضر 67
- حضور در مجلس مولانا 68
- اشاره 68
- خرقه ی ابن عربی 69
- صحبت خضر و مولانا 69
- دیدار شاعران با خضر علیه السلام 70
- حقیقت دیدار خضر 71
- تعالیم خضر 80
- اشاره 85
- اشاره 88
- قدیمی ترین جویندگان جاودانگی 89
- جاودانان دیگر 91
- کیخسرو 94
- اهمیت پیر 95
- اشاره 95
- اطاعت از پیر 96
- علم لدنّی 101
- اشاره 105
- حکمت عمر طولانی خضر علیه السلام 108
- نماز حضرت خضر علیه السلام 113
- خضر در دعا 114
- اشاره 114
- دعای ام داوود 115
- دعای مشلول 115
- دعایی از خضر 116
- اشاره 117
- منجیک ترمذی (متوفای 315 ه -) 120
- الف: خضر در مدیحه سرایی 120
- دقیقی طوسی (متوفای 419 ه -) 121
- عنصری (متوفای 431 ه -.) 122
- منوچهر دامغانی (متوفای 432 ه -.) 123
- اشاره 124
- اولین منبع ادبی سفر خضر و اسکندر 124
- ب: خضر در شعر حماسی 124
- قطران تبریزی (متوفای 465 ه -) 128
- مسعود سعد سلمان (متوفای 515 ه -) 129
- انوری (متوفای 582 ه -) 130
- خاقانی (متوفای 595 ه -) 131
- عیادت خضر از خاقانی 134
- تفقد خضر علیه السلام از خاقانی 136
- اما خضر خاتم خاقانی را به او باز پس می دهد و علاوه بران انگشتری، خاتم دیگری به او می بخشد. 137
- نظامی، خضر و اسکندر 146
- وجه تسمیه ی اسکندر به ذوالقرنین 149
- تصویر خضر در شعر سعدی 152
- اشاره 155
- ناصر خسرو (متوفی 481 ه) 155
- سنایی (متوفی 535 ه -) 156
- عطار (متوفی 618 ه -) 158
- بی خدا آب حیات آتش بود 160
- برداشتهای عرفانی از آب حیات 163
- مولانا و آب حیات 166
- خضر و موسی در شعر مولانا 170
- تعبیر عرفانی مولانا از اسکندر ذوالقرنین 175
- مَثَل آب حیات و تاریکی 177
- تجلّی خضر در شعر حافظ 178
- جامی (متوفای 898 ه -) 183
- خصوصیات شناخته شده خضر در ادبیات 185
- اشاره 189
ص:155
1- (1) پیر گنجه در جستجوی ناکجا آباد، ص 298-297.
2- (2) تحلیل آثار نظامی گنجوی و مآخذ اسلامی و باستانی اسکندر نامه، ص 56.
چو در من گرفت آن نصیحت گری زبان بر گشادم به در دری
(کلیات نظامی، شرفنامه 36/932...)
نظامی، خضر و اسکندر
نظامی، داستانهای زیادی از اسکندر، از سفرها و عیشهای او می سراید و داستان جستجوی آب حیات و رفتن به ظلمات را به آخر شرفنامه می برد. گرچه قبل از شروع داستان در ابتدای سرایش این منظومه مقصد خویش را بیان کرده بود.
پس از دورهایی که بگذشت پیش کنم زندش از آب حیوان خویش
سکندر که راه معانی گرفت پی چشمه زندگانی گرفت
(کلیات نظامی، شرفنامه 44/943)
در اقبالنامه می گوید که اسکندر از شش گروه در سپاه خویش همیشه بهره مند بود؛ یکی شمشیر زنان، دیگر افسونگران، شاعران، حکیمان، پیران زاهد و بالاخره پیامبران.
به پیغمبران نیز بودش پناه وزین جمله خالی نبودش سپاه
(کلیات نظامی، اقبالنامه 51/1330)
و شاید در این بیت هم اشاره ی مستقیم به وجود خضر در سپاه اسکندر ذوالقرنین دارد. آن هنگام که اسکندر افسانه ی آب حیات را می شنود و آرزوی آن آرام و راحتی او را به جستجوی بی تابانه مبدل می سازد.
در بارگه سوی ظلمات کرد به رفتن سپه را مراعات کرد
(کلیات نظامی، شرفنامه 36/1159)