خضر در ادبیات صفحه 153

ص:162

ذهن خواننده، حرکتی ایجاد کند و صحنه ای بیافریند که رنگ عاطفی داشته باشد. شعر سعدی مالامال از تصویر خواهد بود.(1)

در شعر و غزل سعدی، آب حیات بیشترین مورد استفاده از عناصر داستانهای خضر است:

لبهای تو خضر اگر بدیدی گفتی لب چشمه حیات است

(گزیده ی غزلیات 3/22)

البته قبل از سعدی هم چنین تشبیهی بوده است یا:

چون خضر دید آن لب جان بخش دل فریب گفتا که آب چشمه حیوان دهان توست

(گزیده ی عزلیات 2/23)

در امثال ابیات زیر:

آب حیات من است خاک سر کوی دوست گر دو جهان خرّمی است ما و غم روی دوست

(گزیده ی غزلیات، 1/42)

آب حیوان نتوان گفت که در عالم هست گر چنان است که در چاه زنخدان تو نیست

(گزیده ی غزلیات 5/49)

مشابه این ابیات را در غزلیات سعدی، بسیار می توان دید. یا کوی دوست را به آب حیوان تشبیه کرده یا غم دوست را ولب یار را زندگی بخش تر از آب حیات