خضر در ادبیات صفحه 158

ص:167

زیر پای آرگوهر کانت تابه دست اید آب حیوانت

نفس را سال و ماه کوفته دار مرده انگارش و به جابگذار

چون تو فارغ شدی ز نفس لئیم برسیدی به خلد و نازو نعیم

(خلاصه حدیقه الحقیقه و طریقه الشریعه، 15)

عطار (متوفی 618 ه -)

حدیقه که اولین منظومه ی مدّون عرفانی است. سرمشق شاعرانی چون خاقانی در سرودن تحفه العراقین، نظامی در سرودن مخزن الاسرار، عطار؛ منطق الطیر، مولانا؛ مثنوی، سعدی؛ بوستان بوده است. و بی شک مولانا و عطار بیش از دیگران تحت تأثیر تعالیم و مضامین حدیقه بوده اند.

عطار هم در منطق الطیر، روح یا نفس ناطقه انسانی را طاووس باغ بهشت می داند که نفس امارّه یا مار هفت سر دوزخ و ابلیس او را از بهشت بیرون رانده است:

خه خه ای طاووس باغ هشت در سوختی از زخم مار هفت سر

صحبت این مار در خونت فکند از بهشت عدن بیرونت فکند

از وجودت تا بود مویی به جای بی وفایت خوانم از سر تا به پای(1)

(منطق الطیر، 64)