خضر در ادبیات صفحه 178

ص:187

مولانا هم براین عقیده است که سالک بی رنج و غم، سعادت و خوشبختی را نخواهد یافت. همان گونه که آب حیات را در ظلمت قرار داده اند؛ گنج را در طی کردن رنج و سختیها پنهان نموده اند.

ذوق در غمهاست پی گم کرده اند آب حیوان را به ظلمت برده اند

(مثنوی 1590/1135/6)

زندگی در مردن و در محنت است آب حیوانی درون ظلمت است

(مثنوی 4833/1298/6)

واین جهان ظلمت کده ای است که تنها عقل ظلمت سوز می تواند سالک را به آب حیات پیوستن با مطلوب راهنمایی کند. (1)(روشنایی درون تاریکی است)

در شب تاریک جوی آن روز را پیش کن آن عقل ظلمت سوز را

در شب بدرنگ بس نیکی بود آب حیوان جفت تاریکی بود

(مثنوی، 3763/168/1)

تجلّی خضر در شعر حافظ

حافظ نیز خضر را پیری می داند که سالک بی او به جایی نخواهد رسید. لیکن «معامله ی حافظ با پیر، یک معامله ی و تلقی ساده و سر راست نیست. حافظ به عنوان هنرمند عرفان گرایی که شوق سیر و سلوک دارد احساس سرگشتگی و بالنتیجه آرزوی یافتن دلیل راه دارد «ره بپرسیم مگر پی به مهمات بریم»، «گذار