خضر در ادبیات صفحه 21

ص:30

«و امّا کون الخضر علیه السلام شخصاً انسانیاً او روحانیاً یتمثّل بصورته لمن یرشده غیرمحقق عندی؛ اما این که خضر موجودی باشد با شخصیت انسانی یا روحانی که برای مریدان خود متمثل و ظاهر شود برای من ثابت نشده است»(1).

عده ای نیز وجود او را پذیرفته اند اما نه به عنوان بشر، بلکه او را فرشته ای یا ملکی مقرب می دانند و دلایلی هم برای آن ذکر کرده اند. «مارودی» هم در کتاب تفسیرش، خضر را از ملائکه ی الهی دانسته است.

اما آنچه مشهور است، وجود خضر به عنوان بشری متعالی است که علم لدُنّی صفت او و به جاودانگی موصوف است و آن که هدایت موسی را به عهده می گیرد کسی جز این وجود کامل نیست.

شیخ علاء الدوله سمنانی هم در «چهل مجلس» پس از بیان نظرات دیگر بزرگان به بیان عقیده ی خویش در اثبات وجود او پرداخته است:

«دیگر جمله حکما وجود خواجه الیاس و خواجه خضر را منکرند و محال می دانند و بعضی از اهل اسلام که نیز کوتاه نظرند گویند که هستند، اما از انسان نیستند، خلقی دیگرند. از برای آنکه آنچه از خواص ایشان می گویند بنی آدم را ممکن نیست و مرا معلوم شده است که غلط می گویند. ایشان موجودند و از بنی آدمند و همچو ما و خدای می داند که همچنان که من یقین می دانم که من هستم، خواجه الیاس و خواجه خضر و قطب و ابدال و طبقه ی ایشان موجودند و آدمیند. و نسبت الیاس و خضر علیه السلام همچنان که در عروه نوشته ام. خدای تعالی می داند که در آن هیچ شکی نیست و چندین سال است که آن را در عروه نوشته ام - شفقهً