خضر در ادبیات صفحه 26

ص:35

1- (1) تاریخ انبیاء، ص 590.
2- (2) کشف المحجوب، ص 178.
3- (3) شاهنامه، ج 7، ص 81.
4- (4) نظامی، شرفنامه، 9.

و سعدی هم اعتقاد خود را به پیامبری خضر در ضمن اشعار خود بیان کرده است.

چو خضر پیمبر که کشتی شکست وز و دست جبار ظالم ببست(1)

و نمونه های مانند این ابیات را در نظم و نثر عرفانی و غیر عرفانی ادبیات فراوان می توان دید و در بخشهای دیگر هم شاهد آن خواهیم بود.

تعبیرهای مختلف از خضر

در ادبیات و متون عرفانی خضر جلوه های گوناگونی داشته است. مخصوصاً عارفان از خضر تاویلها و برداشتهای خاص خود را داشته اند. با تعبیراتی خضر را مظهری از انسان کامل دانسته اند. فرزانه ای خردمند که مظهر اسم باطن خداوند است.

و راهبری طریق را به دست او سپرده اند. خضری که مقصد و مقصود را می شناسد و در شکل اسطوره ای خویش، خضر الگوی دیگری از یک انسان آرمانی است.

انسانی آرمانی

یکی دیگر از خصائص اسطوره این است که در آن به دنبال دنیایی آرمانی هستیم. آرمان گرایی، میل به رها شدن از مرز واقعیتها و جنبش به سوی افق گسترده و بی انتهای حقیقتها و میل به کمال است زیرا بشر ذاتاً کمال جوی آفریده شده است.