خضر در ادبیات صفحه 27

ص:36

در کلیه ی ادیان شرق و غرب به الگوهایی از انسان آرمانی برمی خوریم، خدایان اسطوره ای، انسان واژه های مقدس، قهرمانان رویین تن و پهلوانان اساطیری و ملی کشورهایی چون؛ ایران، یونان، هند، (آدم کدمون (قدمون) در دین یهود و انسان قدیم در ایین مانی و انسان اول در ایین مزدک، مسیح در عیسویت و انسان کامل (پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم) در اسلام و شخصیتهایی با عناوین قطب، ولی و... در تصوف).

در سازمان وجودی انسان نیروها و استعدادهایی بالقوه تعبیه است که باید در سایه ی تعلیم و تربیت صحیح به مرحله ی فعلیت برسد و ببالد و رشد کند. اما تحقق آرزوها و هدفهای متعالی انسان جز در سایه ی تعلیم معارف و تجربه اندوزی و کوشش میسر نیست و مهمتر از همه این که برای سلوک وادی کمال، نیازمند رهبری است. نیاز به استادی روحانی و رهبری تکامل یافته وآگاه و با خبر از راه و رسم منزلها دارد. زیرا قطع این مرحله بی همرهی خضر میسر نمی شود.(1)

خضر نام دیگر انسان کامل است

انسان کامل کسی است که در شریعت و طریقت و حقیقت تمام باشد. انسان کامل اصطلاحی است معروف که سلوک بی وجود او ممکن نیست.

«بدان که این انسان کامل را اسامی بسیار است به اضافات و اعتبارات به اسامی مختلفه ذکر کرده اند و جمله راست است. ای درویش! انسان کامل را شیخ و پیشوا و هادی و مهدی گویند و دانا و بالغ و کامل و مکمّل گویند. امام و خلیفه و قطب و صاحب زمان گویند و جام جهان نما و ایینه ی گیتی نمای و تریاق بزرگ و اکسیر اعظم گویند و عیسی گویند که مرده زنده می کند و خضر گویند که آب حیات خورده است و سلیمان گویند که زبان مرغان می داند»(2).