خضر در ادبیات صفحه 51

ص:60

ترسیدم به طغیان و انکار دچارشان کند و خواستم پروردگارشان پاکیزه تر و مهربان تر از آن عوضشان بدهد و اما دیوار از آن دو پسر یتیم این شهر بود و گنجی از مال ایشان زیر آن بود و پدرشان مردی شایسته بود. پروردگارت خواست که به رشد رسند و گنج خویش برون آرند. مرحمت پروردگارت بود و من این از فرمان خود نکردم. این است باطن آن چیزها که بر آن شکیب نتوانستی(1).

ذکر تاویلاتی از داستان خضر و موسی

از دید عرفا در ملاقات خضر و موسی رازهای بسیاری نهفته است که نیازمند تأویل است.

1 - یکی از کسانی که داستان موسی و خضر را تاویل کرده و رمزهای آن را گشوده است سعید الدین سعید فرغانی (وفات، 700 ه - ق) است. وی از بزرگترین عرفای اسلامی و شاگرد صدرالدین قونوی (وفات، 673 ه - ق) بود که در دقّت نظر و تحقیق در معضلات تصوّف و عرفان نظری بی نظیر است. او در شرح بی نظیر خود از قصیده ی تائیه ی ابن فارض که تقریرات استادش قونوی را در بر دارد؛ در توضیح ابیات زیر چنین بیان می کند:

فلّما رفعتُ السترعنّی، کَرَفعِه بحیثُ بَدَت لی النَّفْسُ من غیر حجبه

و قد طلعت شمس الشهود فاشراق ال - وجود و حلّت بی عقودٌ اخیّه

قَتَلْتُ غلامُ النفس بین اقامتی ال - جدار لاحکامی و خرق سفینه

موسی: ظاهر نفس ناطقه است و یوشع، عقل ممیز؛

حوت: علم و معرفت بالوسائط؛