خضر در ادبیات صفحه 71

ص:80

خضر پیشرو لشکر مغول

از جمله حکام و سیاستمدارانی که به دیدار خضر منسوب است، سلطان محمود غزنوی است: «وقتی سلطان جلال الدین از پیش مغول به کرمان گریخت. از آنجا به طرف مغرب نیشابور و بیابان خراسان و بعد به کرمان آمد. ثقات چنین نقل کرده اند: که در آن بیابان، مهتر، خضر علیه السلام را بدید. او را بشارت ملک داد. اما با او عهد کرد که خون هیچ مسلمان بر دست تو ریخته نشود و از آنجا به طرف بلاد نیمروز و بلاد بست و داور آمد.

عجیب تر آن که به قول دولتشاه سمرقندی: «از اصحاب کشف و بزرگان دین منقول است که در پیش سپاه چنگیزخان رجال الله و خضر پیغمبر علیه السلام را دیده است که راهنمایی آن لشکر می کرده اند. عقل عقلا از این حالت مبهوت و حکمت حکما از این حکمت فرتوت است. یفعل الله ما یشاء و یحکم ما یرید»(1).

حقیقت دیدار خضر

اهل طریق با این که به دیدار خضر معتقدند. این باور را هم دارند که هر کسی نمی تواند خضر را ببیند. خضر زنده را زنده دلان می بینند نه آنان که دل مرده اند. عین القضاه گوید:

«این که در گور کافر را و عاصی را عذاب کنند و مار و کژدم او را گزد از این است. توندانی. ملحدانی گفتند: سرگور باز کردیم؛ نه مار است آنجا و نه کژدم و نه منکر و نکیر.

این مشتی ابلهان بودند؛ ندانستند که ایشان هنوز خفته اند... آنچه مرده بیند زنده نتوانددید الا که وی نیز بمیرد. [اما] «ان لله عباداً ابدانهم فی