خضر در ادبیات صفحه 87

ص:96

اندیشه های متأثر ازداستان خضر

یکی از اندیشه هایی که در ادبیات فارسی با توجه به وجود خضر پدید آمد و زمینه ای برای مضمون سازی های شاعران عارف و غیر عارف شد، همان اندیشه ی جاودانه زیستن است. گرچه این اندیشه قبل از شناخت خضر هم وجود داشته ولیکن در ادبیات فارسی، بیشترین نمود جاودانگی، خضر است. در بین کسانی که به جاودانگی موصوف اند؛ خضر از همه مشهورتر است به گونه ای که دیگر جاودانان فراموش می شوند.

البته خضر در عرفان تاثیر بیشتری داشته است و بعد هم در ادبیات عرفانی جایگاه خاصی دارد. او برای عارفان نمودی از انسان کامل است، پیری که از راه و رسم منزل ها آگاه است.

داستان هم سفری موسی و خضر کم کم یکی از داستان های عرفانی شد که در آن مشایخ طریقت خود را خضر دانستند و مریدانشان را موسی تصور کردند و از لحظه لحظه ی این داستان، درس هایی تدوین نمودند که پیروی از آن تعالیم از اصول طریقت شد.

جستجوی پیر، اطاعت از پیر، پیری که صاحب علم لدّنی است از نتایج مهم این داستان به شمار آمد که در این فصل اختصار گونه پیرامون این اندیشه ها سخن خواهیم گفت.