- مقدمه پژوهشکده 1
- اشاره 9
- اسطوره یا واقعیت 16
- وجود خضر علیه السلام 20
- نبوت خضر علیه السلام 22
- انسانی آرمانی 26
- تعبیرهای مختلف از خضر 26
- خضر نام دیگر انسان کامل است 27
- تاویلهای دیگر از خضر 28
- اشاره 33
- ملاقات علی علیه السلام با خضر علیه السلام در نخلستان کوفه 36
- دیدار خضر از علی علیه السلام در مسجد کوفه 37
- تسلیت خضر علیه السلام به خاندان پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم 38
- ملاقات خضر علیه السلام با امام باقر علیه السلام 39
- ملاقات های خضر با پیامبران و اولیاء پیشین 41
- دیدار با ذوالقرنین و یافتن آب حیات 42
- ذکر تاویلاتی از داستان خضر و موسی 51
- شمس و مولانا (تکرار داستان موسی خضر) 59
- نظر شمس راجع به خضر 60
- نمونه های از دیدار مشایخ صوفیه با خضر 61
- اشاره 61
- ابراهیم ادهم 62
- ابو سعید ابوالخیر 63
- داستانی دیگر از شیخ ابو سعیدابوالخیر 64
- بوالعباس قصاب 65
- روزبهان بقلی 66
- محمدبن علی ترمذی 66
- دیدار شیخ نجم الدین کبری (شیخ ولی تراش) با خضر 67
- حمزه ی عقیلی 67
- اشاره 68
- حضور در مجلس مولانا 68
- صحبت خضر و مولانا 69
- خرقه ی ابن عربی 69
- دیدار شاعران با خضر علیه السلام 70
- حقیقت دیدار خضر 71
- تعالیم خضر 80
- اشاره 85
- اشاره 88
- قدیمی ترین جویندگان جاودانگی 89
- جاودانان دیگر 91
- کیخسرو 94
- اشاره 95
- اهمیت پیر 95
- اطاعت از پیر 96
- علم لدنّی 101
- اشاره 105
- حکمت عمر طولانی خضر علیه السلام 108
- نماز حضرت خضر علیه السلام 113
- اشاره 114
- خضر در دعا 114
- دعای ام داوود 115
- دعای مشلول 115
- دعایی از خضر 116
- اشاره 117
- منجیک ترمذی (متوفای 315 ه -) 120
- الف: خضر در مدیحه سرایی 120
- دقیقی طوسی (متوفای 419 ه -) 121
- عنصری (متوفای 431 ه -.) 122
- منوچهر دامغانی (متوفای 432 ه -.) 123
- ب: خضر در شعر حماسی 124
- اشاره 124
- اولین منبع ادبی سفر خضر و اسکندر 124
- قطران تبریزی (متوفای 465 ه -) 128
- مسعود سعد سلمان (متوفای 515 ه -) 129
- انوری (متوفای 582 ه -) 130
- خاقانی (متوفای 595 ه -) 131
- عیادت خضر از خاقانی 134
- تفقد خضر علیه السلام از خاقانی 136
- اما خضر خاتم خاقانی را به او باز پس می دهد و علاوه بران انگشتری، خاتم دیگری به او می بخشد. 137
- نظامی، خضر و اسکندر 146
- وجه تسمیه ی اسکندر به ذوالقرنین 149
- تصویر خضر در شعر سعدی 152
- اشاره 155
- ناصر خسرو (متوفی 481 ه) 155
- سنایی (متوفی 535 ه -) 156
- عطار (متوفی 618 ه -) 158
- بی خدا آب حیات آتش بود 160
- برداشتهای عرفانی از آب حیات 163
- مولانا و آب حیات 166
- خضر و موسی در شعر مولانا 170
- تعبیر عرفانی مولانا از اسکندر ذوالقرنین 175
- مَثَل آب حیات و تاریکی 177
- تجلّی خضر در شعر حافظ 178
- جامی (متوفای 898 ه -) 183
- خصوصیات شناخته شده خضر در ادبیات 185
- اشاره 189
ص:100
1- (1) دایره المعارف تشیع، ج 1، 36.
2- (2) مقدمه ای بر رستم و اسفندیار، 23.
می دهد و همین مرگ به پیشواز پهلوانی چون گیلگمش می اید که دو سوم او خداست.
این رویاهای زیبای دور، سرانجام خاکستر نشین واقعیت تلخ مرگ می شود و انسان اساطیری گاه به آنجا می رسد که خدایانش نیز می میرند(1).
جاودانان دیگر
در منابع اسلامی هم به وجود انبیایی که زندگانی جاوید دارند، اشاره هایی شده است؛ تفسیر روح البیان از «تفسیر البغوی» چنین نقل می کند:
«اربعه من الانبیاء احیاء الی یوم البعث: اثنان فی الارض و هما الخضر و الیاس علیهما السلام ای الخضر فی البحر یجتمعان کل لیله و اثنان فی السماء ادریس و عیسی(2) ؛ چهار نفر از پیامبران تا روز قیامت زنده هستند: خضر و الیاس در زمین اند، که خضردر دریا و الیاس در خشکی است... و دو نفر دیگر در آسمانند و آنها حضرت ادریس و عیسی هستند.
دو روایت از ابن عساکر نقل کرده است که:
الیاس و خضر در ماه رمضان در بیت المقدس روزه می گیرند و موسم حج در مکه مناسک را به جا می آورند و هر دو از زمزم می نوشند و تا سال اینده برای آنها کفایت می کند.
در روایت دیگر می گوید: حضرت آدم در حق کسی که جنازه اش را دفن کند، دعاکرد خدا عمری جاودان به او عطا فرماید. بعد از طوفان نوح حضرت خضر علیه السلام جنازه حضرت آدم را که هنوز در غار بود، دفن کرد. دعای حضرت آدم در حق او مستجاب شد و عمری جاودان یافت(3).