خضر در ادبیات صفحه 95

ص:104

حاصل آن که کیخسرو در متون زرتشت همانند خضر در روایات اسلامی از جاودانان شمرده است و از لحاظ نوشیدن آب از چشمه زلال و از نهان شدن از چشم خلق نیز داستان وی بی شباهت به داستان خضر نیست.

اهمیت پیر

اشاره

پس از جاودانگی مهمترین وجهه ی خضر که در عرفان بدان معروف است. پیر و مراد بودن اوست. داشتن پیر از ارکان اصلی طریقت است. خضر فرخ پی ای که بی هدایت او نمی توان از خطر ظلمت و گمراهی رهید؛ در متون عرفانی جایگاهی مؤثر و راهگشا دارد.

«پیر در لغت به معنای سال آزمای و سرد و گرم دهر چشیده، دیرینه سال تعریف شده؛ اما آنچه در اصطلاح عرفان مطرح می شود؛ پیر همان شیخ و مقتدا و آن محبّ صادقی است که از جمیع جهات مرشد و رهنمای خلق به سوی خالق باشد و در ادبیات عرفانی ما با نامهایی چون؛ پیر خرد، پیر تعلیم، پیر عشق، پیر میخانه، پیر می فروش، پیر دین، پیر دیر، پیر مغان، کامل، پیر ره و گاه خضر ره و... جلوه گر شده و از جایگاه والایی برخوردار گشته است. «در عرفان و تصوف، شیخ و مرشد، معتبرترین پشتوانه ی هدایت سالک و نجات وی از خطرات گمراهی است»(1).

لزوم وجود پیر در طی طریق تا به آن حد است که عین القضاه می گوید:

«من لا شیخ له لا دین له؛ آن که استاد نیافت ره دین ندانست، یعنی چنان که حق سبحانه بنده را هدایت و تربیت می کند، شیخ خلیفه ی اوست و خلافتی که او یافته است همین یافته است که از پس هدایت خدا تربیت او می کند».