تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 105

ص:122

1- (1) اصول کافی، ج 1، ص 183، حدیث 7.
2- (2) مائده/ 64.
3- (3) الرحمان/ 29.

فرض کنیم ما یک چراغ نفت سوز را روشن می کنیم و وسط سالن قرار می دهیم و بر طبق اسبابی که فراهم کرده ایم؛ چراغی بوده و نفتی داخل آن است و بوسیله کبریت فتیله آن را روشن کرده ایم و بطور معمول بایستی ده ساعت روشن باشد ولی چون مقابل درب گذاشته شده، سر چهار ساعت هوا طوفانی شده و درب را باز می کند و چراغ خاموش می شود بنابراین نتیجه عوض شد: بر طبق اسباب اولی چراغ باید ده ساعت روشن باشد. اما اگر اسباب دیگر را در نظر بگیریم بیش از چهارساعت روشن نیست. قسمت دوّم اسباب از نظرما غایب بود ولی اگر کسی هر دو قسمت را می دانست گرچه این چراغ اقتضایش ده ساعت روشن بودن است ولی می گوید چهار ساعت بیشتر روشن نیست. اسباب دوّمی آمد و اسباب اوّلی را خنثی کرد. جریان عالم هم این طور است که اسبابی فراهم می شود و یک اسبابی هم خلافش پیدا می شود و ما می گوییم هر دوی آن تنظیمش بدست خداوند است.

آفت غرور و رفیق مغرور

ملای رومی:

از سبب سازیش من سودائیم

وز سبب سوزیش سوفسطائیم

انسان حیران می شود که عاقبت کار چه می شود ولی بهر حال نباید چشم ما یک روزه بین باشد اگر اسبابی فراهم است (و بر وفق مراد ماست) غرور ما را نگیرد که فکر کنیم همین جور است که هست و غیر از این نمی شود شاید خداوند نخواهد و از راهی که ما نمی دانیم یک جای آن را خراب کند. در این مورد خداوند در سوره کهف داستان دو رفیق را نقل می کند که یکی از آنها ملک و اولاد و