- مقدمه پژوهشکده 1
- زندگینامه 3
- مبارزات سیاسی و اجتماعی 7
- فصل اول 9
- اشاره 9
- درس اول 11
- اشاره 11
- قصه های قرآن، عبرتِ خردمندان 12
- عبرت در کلام حضرت علی علیه السلام 13
- سرگذشت پیامبران تقویت دلها 16
- غرور و غلبه ی هوای نفس 18
- خودداری از غیبت و عیب جوئی دیگران 19
- حفظ حیثیت نهادهای انقلابی 22
- درس دوم 23
- اشاره 23
- پیدایش بنی اسرائیل 23
- تولّد حضرت موسی علیه السلام 24
- داستان حضرت موسی علیه السلام 25
- ایجاد تفرقه 26
- تبعیض و گروه بندی 26
- فرق تفاوت و تبعیض 27
- برتری جوئی فرعون و استضعاف مردم 29
- اِفساد، به هم زدن نظم جامعه 30
- قدر ناشناسی دنیا 32
- پیروزی مستضعفان 33
- اشاره 35
- فصل دوم 35
- درس سوم 37
- اراده خداوند، حاکمیت مستضعفان 37
- اشاره 37
- قوای مشترک انسان و حیوان 39
- وجدان (نفس سرزنش گر) 41
- غلبه ی معنویات 42
- غلبه معنویات بر جسمانیت 45
- اشاره 45
- درس چهارم 45
- غلبه طالوت بر لشگر جالوت 46
- برتری فکر مطلق بر فکر شخصی 50
- عملی شدن تدریجی وعده ی حق 51
- درس پنجم 55
- اشاره 55
- زمین ارث صالحان 55
- خوبیها اثر انبیاء 57
- قانون واحد ملاک امت واحد 58
- خداوند دلها را آماده پذیرش حق می کند 59
- غلبه دین توحیدی و قانون الهی 63
- اشاره 63
- درس ششم 63
- ضرب المثل برای بهانه های بنی اسرائیلی 67
- نقش انبیاء بذر افشانی خوبی ها 68
- تفاوت انبیاء و مخترعان 68
- اشاره 73
- درس هفتم 73
- علم، ویژه ی انسان 73
- گفت و گوی گربه و پلنگ 74
- غرائز نامنتهای انسان و پوشش دینی و عدالت خواهی 75
- اقسام وحدت (حقیقی، اعتباری، صناعی و فرهنگی) 76
- وحدت فرهنگی جامعه ی اسلامی 77
- ملاک برتری و فضیلت در اسلام 78
- تقوا ملاک برتری 79
- بینش صحیح ملاک امتیاز جامعه ها 80
- قانون خوب کدام است ؟ 81
- درس هشتم 83
- وحدت فرهنگی، وحدت جامعه اسلامی 83
- اشاره 83
- عقیده صحیح ملاک امت برتر 84
- توحید دعوت جهانی پیامبر 86
- پیروزی حق بر باطل و هماهنگی دستگاه هستی باحق 88
- وجدان، قاضی عادل 90
- اشاره 91
- فصل سوم 91
- درس نهم 93
- اشاره 93
- به فرزندی گرفتن موسی علیه السلام 93
- داستان موسی نمونه ای از امداداهای غیبی 98
- جهان اسباب و مسببّات 99
- عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد 101
- بازگشت موسی علیه السلام به آغوش مادر 103
- درس دهم 103
- اشاره 103
- آفت غرور و رفیق مغرور 105
- اراده ی خداوند و امدادهای غیبی 107
- اشاره 109
- فصل چهارم 109
- اشاره 111
- مقام علم و فرمانروائی موسی علیه السلام 111
- درس یازدهم 111
- بازگشت نتیجه ی اعمال 112
- مقام نبوت پاداش زحمات حضرت موسی علیه السلام 114
- علم تعبیر خواب پاداش تقوای ابن سیرین و موسی علیه السلام 115
- جزای خودداری از انفاق 117
- اشاره 121
- درس دوازدهم 121
- توحید حضرت موسی علیه السلام قبل از نبوت 121
- درگیری حضرت موسی علیه السلام با ظلم و تجاوز 122
- قصّه ی دعوا (چنگ بهم زدن و پنهان شدن خوبیها و زیبائیها) 124
- توحید پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قبل از نبوت 125
- ارزش ایمان علی علیه السلام در کودکی 126
- اشاره 131
- فصل پنجم 131
- درس سیزدهم 133
- اشاره 133
- علامت اول ظالم، ظلم به مافوق 134
- نشانه های ظالم در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام 134
- علامت دوّم ظالم، اهانت و برتری به زیردستان 135
- علامت سوّم ظالم، کمک به ظلم 136
- درخواست استفاده از نعمت در راه خدا 136
- کمک خواستن سبطی و فاش شدن قتل مرد فرعونی 137
- توسل به خدا، جلالت اولیاءالله 139
- ورود حضرت موسی علیه السلام به مدین و آشنائی با حضرت شعیب علیه السلام 140
- آب کشیدن حضرت موسی علیه السلام و عفت دختران شعیب 141
- نیرومند و امانت داری دو ویژگی موسی علیه السلام 143
- پیشنهاد ازدواج به حضرت موسی علیه السلام 143
- درس چهاردهم 145
- اشاره 145
- ربوبیت خداوند و مقام پیامبری حضرت موسی علیه السلام 145
- دو معجزه حضرت موسی علیه السلام 148
- معجزه چیست و دلیل آن کدام است ؟ 149
- خداوند قادر بر ممکنات است 150
- تولّد حضرت عیسی علیه السلام 151
- در س پانزدهم 155
- اشاره 155
- انبیاء برای چه مطالبی معجزه می آورند؟ 156
- چرا انبیاء معجزه می آورند؟ 156
- امامت و نبّوت از مراتب کمال بشریت 161
- هر بشری نمی تواند پیامبر باشد 162
- مأموریت موسی علیه السلام و درخواست وزیر 165
- اشاره 165
- درس شانزدهم 165
- گفتگوی موسی و فرعون 167
- معرفی خداوندتوسط موسی علیه السلام 169
- عقل محدود به ذات نامحدود پی نمی برد 170
- امتیاز انسان از موجودات 171
- درس هفدهم 175
- مأموریت حضرت موسی علیه السلام 175
- اشاره 175
- زمامداران فاسد منشاء فساد جامعه 176
- تقصیر مستضعفان 177
- خود داری از خشونت در تربیت 179
- مبارزه با فرعون و نجات بنی اسرائیل 180
- بت پرستی بنی اسرائیل و ادعای خدائی فرعون 181
- فلسفه ی تکرار سرگذشت های قرآن 187
- درس هیجدهم 187
- اشاره 187
- نبوت مقام عالی بشریت 188
- مخالفت فرعون با حضرت موسی علیه السلام 190
- وعده حضرت موسی با فرعون 191
- خیرخواهی صفت خوب انبیاء 192
- احترام ساحران به حضرت موسی علیه السلام 194
- سحر در قوّه ی خیال 195
- مقابله علی علیه السلام با عمرو بن عبدود در جنگ احزاب 196
- جمع کردن ساحران 199
- درس نوزدهم 199
- اشاره 199
- قضاوت درباره ی خوبی و بدی اعمال و اشخاص فقط با خداست 201
- درس بیستم 205
- اشاره 205
- تهمت ساحر و کذّاب به حضرت موسی علیه السلام 205
- مؤمن آل فرعون 207
- درس بیست و یکم 213
- برتری جوئی فرعون 213
- اشاره 213
- جهالت و بی خبری عامل سلطه 215
- استجابت دعای حضرت موسی علیه السلام 219
- اشاره 219
- درس بیست و دوم 219
- تاج و تخت سلاطین از اشک چشم یتیمان 220
- فقر و تهی دستی نباید عامل تحقیر شود 223
- ارزش انسان به علم و معنویت 224
- توجه و عنایت به فقر 224
- فصل ششم 227
- اشاره 227
- عمل صالح و تقوا عامل تقرب بیشتر به خدا 229
- درس بیست و سوم 229
- حکومت و فرمانروائی ذاتی مخصوص خداوند 230
- فرمانروائی و حکومت خداوند در پرتو مالکیت حقیقی 230
- اعطاء سمت فرمانروائی به پیامبران توسط خداوند 231
- مقام و منزلت ما نزد خداوند 233
- اشاره 235
- انتخاب طالوت به فرماندهی و بهانه ی بنی اسرائیل 235
- درس بیست و چهارم 235
- حکومت تنظیم اراده ها است 237
- جهات پنج گانه محدودیت خواسته ها و آزادی 239
- حکومت و آزادی 243
- درس بیست و پنجم 243
- محدودیت از ناحیه جامعه 244
- آینده نگری محدود کننده ی آزادی مطلق 245
- نظارت خداوند عامل محدودیت آزادی انسان 246
- حکومت عادله ناظر بر اراده ی جامعه 249
- درس بیست و ششم 249
- گوش و دل سپردن به موعظه 252
- ادب، زمینه ی هدایت ساحران 255
- اشاره 255
- درس بیست هفتم 255
- وحی نوعی تفهیم است 256
- ساحران در مقابل عظمت حق به سجده افتادند 257
- چند نکته اخلاقی 258
- توبه فضیل بن ایاز 259
- داستان بشر حافی 259
- قضاوت خوبی و بدی اشخاص با خدا است 260
- کارهای قبلی ها را خراب جلوه ندهیم 261
- درس بیست و هشتم 263
- سحر و خطای باصره 263
- اشاره 263
- ترس موسی از غلبه جاهلان و دولت گمراهی 265
- شکست و پیروزی صحنه های امتحان 266
- بی حقیقت رسوا خواهد شد 269
- موعظه: کار امروز را به فردا نینداز 270
- درس بیست و نهم 273
- ایمان ساحران و تهدید فرعون 273
- نکات اخلاقی: 274
- 1 - ظاهر اشخاص ملاک خوبی و بدی نیست 274
- 2 - ساحران فرعون و جرقّه معرفت 275
- 3 - هر چیز به جنس خود تمایل دارد 276
- 4 - راه تسلیم و معرفت الهی 278
- درس سی ام 281
- معنای اسلام و تسلیم 281
- اشاره 281
- فلسفه و روحیه ی خوش بینی 283
- تسلیم و رضا 284
- مردن از بین رفتن نیست 285
- حاشیه نشین ها و مشاوران حکومت 287
- درس سی و یکم 287
- هدایت ساحران 289
- به کارگیری نعمت در کمک به مظلوم 290
- توجیهِ ظلم، منطق دستگاه ظالم 291
- انواع مالکیّت 295
- اشاره 295
- درس سی و دوم 295
- زندگی اجتماعی چیست ؟ 296
- افزایش احتیاجات در پرتو پیشرفت علم 297
- اجتماعی بودن انسان 298
- کِبر و کوچک شمردن گناهان 299
- درس سی و سوم 303
- شکایت بنی اسرائیل و دستور موسی علیه السلام به صبر 303
- خوف و فتنه فرعون 304
- جنگ تا رفع فتنه یعنی چه ؟ 305
- جنگ تا رفع فتنه یعنی رفع موانع خداپرستی نه کشور گشائی 306
- توکل برخدا نه به اسباب ظاهری 308
- توکل حضرت موسی علیه السلام 310
- فصل هفتم 313
- اشاره 313
- اشاره 315
- گرفتاریها، درس عبرت برای بنی اسرائیل 315
- درس سی و چهارم 315
- فال بد به آمدن پیامبر 316
- سرنوشت بد انسان به دست خود اوست 317
- چرا دین اکراه بردار نیست ؟ 321
- گفتگوی گرگ و بره 321
- درس سی و پنجم 323
- اشاره 323
- توکل قوم موسی علیه السلام 323
- آزمایش الهی چیست ؟ 324
- به بندگان خدا به کوچکی نگاه نکن 325
- آزمایش افراد با یکدیگر 325
- همه پیش آمدها امتحان است 326
- تغییر قبله و امتحان مسلمانان 327
- درس سی و ششم 331
- خشم و غضب وسیله ی امتحان 331
- هدایت و امتحان خدا به چه معنی است 333
- امتحان الهی چیست ؟ 335
- اشاره 337
- حوادث و دستورات الهی سبب امتحان الهی 337
- درس سی و هفتم 337
- تربیت و به کمال رساندن خداوند 338
- صنعت گر از طبیعت نقشه می گیرد 339
- آزمایش الهی برای چیست ؟ 341
- اشاره 341
- درس سی و هشتم 341
- ثواب و عقاب بر عمل است نه خوبی و بدی 342
- امتحان برای ظاهر شدن باطن است 343
- نتایج امتحان الهی 347
- اشاره 347
- درس سی و نهم 347
- علم در مقام ذات و فعل 351
- اشاره 353
- درس چهلم 353
- نتیجه ی آزمایشهای الهی 353
- تأثیر متقابل بین اعتقاد و عمل 355
- محق، اثر سوّم امتحان الهی 356
- اشاره 357
- درس چهل و یکم 357
- تمییز خوب و بد نتیجه امتحان الهی 357
- صلح حدیبیّه 358
- چه چیزی مانع شد حضرت علی از حق خود دفاع نکند 360
- اشاره 363
- درس چهل و دوم 363
- وحی و معجزه 364
- درخواست و نفرین حضرت موسی علیه السلام 365
- اجابت دعای موسی و هارون علیه السلام 366
- سخت دلی نتیجه ی گناه 366
- عوام فریبی فرعون 367
- اشاره 369
- درس چهل و سوم 369
- تربیت و مجازات ثمره ی بلاها 369
- انتقام بشری و الهی 372
- خوی الهی و حیوانی انسان 373
- عذابهای تأدیبی 374
- همبستگی اهل ایمان و تقویت یکدیگر 376
- خشم خداوند به چه معنی است ؟ 376
- ترغیب به نیکی 377
- اشاره 379
- فصل هشتم 379
- مراحل زندگی حضرت موسی علیه السلام 381
- اشاره 381
- درس چهل و چهارم 381
- مأموریت حضرت موسی علیه السلام 382
- پیامبران طبیبان در گردش 383
- پیامبران به باطن انسان ها می نگرند 385
- حکومت پیامبران و ولایت فقیه 386
- درس چهل و پنجم 389
- پیاده کردن احکام تدریجی اسلام 389
- ابلاغ تریجی حرمت شراب 390
- نجات سبکباران 392
- سلمان و نجات سبکباران 393
- درس چهل و ششم 395
- اشاره 395
- بنی اسرائیل و عذابهای الهی 395
- انتقام، مقتضای عدالت خداوند 396
- معاد، اقتضای عدالت خداوند 397
- وجدان بیدار بهترین قاضی 398
- سئوالهای خداوند برای اقرار گرفتن است 398
- فلسفه معاد در ثواب و عتاب 401
- خداوند شاهد و حاکم است 402
- درس چهل و هفتم 405
- خروج موسی از مصر و جمع آوری نیرو توسط فرعون 405
- اشاره 405
- عامل خشم فرعون 406
- غرق شدن فرعونیان و نابودی زندگی آنها 407
- سرنوشت اموال و گنج های فرعونیان 409
- دریائی که فرعونیان در آن غرق شدند 409
- توکل و روحیه ی توحیدی موسی علیه السلام 411
- هدایت انبیاء از راه وحی 412
- فهرست اهمّ منابع و مآخذ 415
ص:153
1- (1) فرازهائی از تاریخ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم، ص 270، نشر حوزه نمایندگی ولی فقیه.
انقلاب اسلامی ارتش و قوای انتظامی نگه دارنده، تاج و تخت سلطنت و بازوی ستمگران بودند و به تبع آن مقام سلطنت جامعه را کوچک و سبک می شمرد. این خاصیت در ارتش نیز وجود داشت و هر که مافوق بود نسبت به زیر دستان خود با بدی و حقارت رفتار می کرد و به زیردست خود به دیده کوچکی می نگریست و این علامت ظالم است. ولی امروز بحمدلله چون تمام نیروها قوای اسلام هستند، از این جهت مبرّا هستند و باید هم مبّرا باشند که خدای نکرده تحت عنوان این که سلسله مراتب باید رعایت شود نسبت به زیر دستان اهانت روا ندارند. وجود سلسله مراتب و اطاعت از مافوق برای ایجاد نظم و انضباط ضروری است و این یک برتری اعتباری است. والا کسی نزد خدا مقرب تر است که با خداتر باشد.
علامت سوّم ظالم، کمک به ظلم
و اما علامت سوم ظالم این است که: کمک به ظالم می دهد و یاور ظالم است. ارتش شاهنشاهی چون یار و یاور ظلمه است خود ظالم است، بر خلاف آن نیروئی که برای حفظ اسلام به وجود آمده.
درخواست استفاده از نعمت در راه خدا
به هر حال حضرت موسی متوجه این مطلب هست که:
این زور بازو که من دارم نعمت خداست و نکند که با این نعمت پشتیبان ظالم باشم؛ (قالَ رَبِّ بِما أَنْعَمْتَ عَلَیَّ فَلَنْ أَکُونَ ظَهِیراً لِلْمُجْرِمِینَ) در این جمله از نظر علوم عربی دو احتمال وجود دارد: