تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 238

ص:255

این که فکر کنیم امروز به فلان جا برویم یا نرویم دلیل بر این است که ما اختیار داریم.

گر نبودی اختیار این شرم چیست این دریغ و خجلت و آزرم چیست؟

زجر استادان به شاگردان چراست خاطر از تدبیر سر گردان چراست؟

این ها همه چیزهائی است که در خودمان وجدان می کنیم و می فهمیم که ما اختیار داریم و آزاد خلق شده ایم.

امیرالمؤمنین علیه السلام در سفارشات خود به فرزندش امام حسن علیه السلام می فرماید:

«وَ لَا تَکُنْ عَبْدَ غَیْرِکَ وَ قَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُرّا؛(1) ای پسر من! بنده ی دیگران مباش در حالی که خداوند تو را حر و آزاد خلق کرده است».

بعضی می خواهند از این حرف ها نتیجه ی سوء بگیرند، می خواهند برای بی بند و باری و شهوترانی خودشان برای این که هر کاری خواستند بکنند، توجیه داشته باشند و کسی هم نتواند به آنها اعتراض کند. آنها در جواب هر اعتراضی بگویند: آزادی است، انسان آزاد خلق شده و باید آزاد باشد و عده ای بالاتر از این می گویند: دین هم خلاف آزادی است، امر به معروف و نهی از منکر خلاف آزادی است و این موضوعی است که ما بایستی در مورد آن تحقیق کنیم که آیا واقعاً زیر بار قانون رفتن خلاف آزادی است آیا سرپرستی یک مقامی از جامعه گرفتن آزادی آنها است آیا دین با مقررات و احکام خود می خواهد جلو آزادی ما را بگیرد؟