تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 244

ص:261

جبر معتقدند و می گویند ما مجبوریم، خلاف علم حرف می زنند و حرف آنها علمی و اصولی نیست. ملای رومی می گوید:

مذهب جبر از قَدَر رسواتر است زان که جبری حس خود را منکر است

آنهائی که می گویند ما مجبوریم و از خودمان اراده نداریم یعنی جبریون از قَدَرِی ها رسواتر هستند. قدری ها پیرو مذهب باطل دیگری بوده اند که می گفتند خداوند در کارهای ما دخالت ندارد. ولی ما شیعیان می گوئیم: اختیار در کار است و خدا نقش اساسی دارد اکنون که ما اینجا جمع شده ایم قلبمان ضربان دارد و معده مان هم مشغول هضم غذاست ولی ما توجه نداریم و کار قلب و معده از اختیار ما خارج است ولی می توانستیم اینجا نباشیم و جای دیگر جمع شویم. در درس قبل گفته شد گرچه ما آزاد خلق شده ایم و آزادیم ولی از سه جهت نمی توانیم آنچه را دلمان می خواهد انجام دهیم و به عبارت دیگر از سه جهت محدودیت داریم که راجع به محدودیت از ناحیه وجودمان و محدودیت از ناحیه خارج از خودمان بحث کردیم.

محدودیت از ناحیه جامعه

اکنون می پردازیم به محدودیت سوم که این هم خارج از وجود ما است یعنی از ناحیه جامعه ای که در آن زندگی می کنیم. ما جزء جامعه هستیم و در این جامعه با افراد کم یا زیاد باید زندگی کنیم. ما باید جزو جامعه کار و فعالیت نمائیم و چون ما الهی و قائل به خداوند هستیم می گوئیم این چیزهائی را که خدا خلقت فرموده است خواسته است انسان تولیدات داشته باشد تا با کار و هماهنگی و همگامی با دیگران تأمین زندگی کند و از این تولیدات رفع نیاز همه افراد جامعه بشود. لذا خواه و نا خواه در این استفاده ی مشترک محدودیت پیش می آید. فرضاً باید از زمین برداشت کنیم و تولید، داشته باشیم و صرف زندگی کنیم. اگر آباد شدن این