تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 245

ص:262

زمین به کس دیگری واگذار شده باشد و من بگویم آزادی است و می خواهم این ملک را تصرف کنم این نمی شود و من باید به وسیله ای محدود شوم. لذا در جامعه بودن و با جامعه زندگی کردن هم محدودیت است. یک قانون الهی یا مدنی یا چیزی از این قبیل، ناظر به روابط افراد جامعه با یک دیگر است. آزادی ما جزء آزادی جامعه است و ناچار باید محدود شویم. ممکن است کسی نسبت به امور بهداشتی وسواس داشته باشد و بهداشت را خوب رعایت کند. اما به علت جهالت نسبت به حقوق اجتماعی بی بند و بار باشد و به این کار نداشته باشد که این مال یتیم است یا این مال حق چه کسی است به این گونه امور توجهی ندارد. در این جاست که قوانین الهی نظارت بر او می کند.

آینده نگری محدود کننده ی آزادی مطلق

عامل چهارم که انسان را محدود می کند آینده نگری است مثلاً ما باید مسافتی را پیاده در ضمن دو یا سه روز طی کنیم و مقداری غذا هم برای این مسافرت همراه خود برمی داریم. قدری که راه رفتیم و موقع غذا خوردن شد فکر این که این غذا غیر از این وعده بایستی در دفعات دیگری در این مسافرت مورد استفاده قرارگیرد ما را در خوردن محدود می کند. این محدودیت به اعتبار فکر آینده نگری است. این مسئله در قوانین اجتماعی نیز هست وقتی بخواهند راجع به تربیت و آموزش و پرورش کودکان قوانینی وضع کنند با توجه به سن کودک یکسری محدودیت ها قائل می شوند. مثلاً بچه هفت ساله را که در دبستان ثبت نام می کنند از باب این که بچه است نمی توان گفت که 8 ساعت در روز باید درس بخوانی گرچه این بچه مرد آینده است و باید دارای اندوخته های علمی فراوان شود ولی چون فکر و اعصاب او در این سن کشش زیادی ندارد. نمی توان برای درس خواندن به او فشار زیادی آورد و بایستی زنگ تفریح و بازی هم