تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 268

ص:285

خندق یکی از این صحنه هاست، جنگی که در قرآن به نام جنگ احزاب نامیده شده، و سوره احزاب هم به همین جهت است: انبوه لشگر مشرکین با کمک یهود و سایر گروه ها یعنی: تمام احزاب مخالف اسلام آمده اند تا بر اسلام غالب شوند و مسلمانان با راهنمائی سلمان فارسی و دستور پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم برای دفاع دور مدینه خندق حفر کرده اند و بالاخره آن قهرمان عرب یعنی: عبدود و همراهش از محل باریک خندق با اسب عبور کرده و مبارز می طلبد. و می گویند پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم فرمود

«بَرَزَ الْإِیمَانُ کُلُّهُ إِلَی الشِّرْکِ کُلِّه»(1) ایمان به تمام معنی با کفر به تمام معنی مقابل شده است. این صحنه خیلی مهم است و اگر انسان دلهره داشت که: اگر تقدیر الهی در این قضیه این باشد که: مسلمانان شکست بخورند آیا چه خواهد شد این یک جور خوف است اما خوف از جان نیست. اولیاء خدا چون بندگان خدا را دوست می دارند، می خواهند اوضاع جوری پیش برود که پیروزی باشد تا سبب تقویت ایمان گردد. و آن روز نیز که فرعون و ساحران آن را بوجود آوردند و با چه تشریفاتی از تمام شهرها آمدند و حتی خود حضرت موسی علیه السلام نیز نظر داشته که این قضیه باید منتشر شود که می فرماید: وعده گاه یوم الزنیه یعنی روز عید باشد حال اگر با این همه تبلیغ، حضرت موسی علیه السلام برحسب ظاهر شکست می خورد شاید اثر نامطلوبی روی مردم می گذاشت، این است که در قلبش خوف داشت امّا (لَمْ یُوجِسْ مُوسَی خِیفَهً عَلَی نَفْسِه) موسی ترس برجان خودش نداشت بلکه به فکر این مردم بیچاره ای بود که تمام عقلشان به چشمشان است

«أَشْفَقَ مِنْ غَلَبَهِ الْجُهَّالِ وَ دُوَلِ الضَّلَال» ترس و خوف حضرت موسی از غلبه جهال است