تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 298

ص:315

این منبع طبیعی را شناخت و آن را بدست آورد چقدر نزاع و کشمکش در دنیا بر سر این ماده روی داده است و در اثر این جدال ها چقدر احتیاجات انسان اضافه شده است بنابراین با این همه احتیاجات مختلف که انسان برای ادامه زندگی خود دارد و به تنهائی هم قادر به رفع آن نیست باید به صورت اجتماعی زندگی کند. هر کسی باید یکی از احتیاجات را بر آورد و رفع نماید تا انسان قادر به ادامه زندگی خود باشد.

اجتماعی بودن انسان

باید همه کار و تلاش کنند و از نتیجه کار و تلاش همه، زندگی اجتماع اداره شود. یکی نجار یکی بقال، یکی آشپز، یکی نانوا و یکی کارگر است. همه کار می کنند و از کار آنها زندگی تأمین و اداره می شود. این معنای زندگی اجتماعی است. به قول معروف، «اَلْاَِنْسان مَدَنِیٍ بِالَّطبْع» یعنی: انسان برحسب طبعش اجتماعی و شهری است و اجتماعی بودن را به زور گردن او نگذاشته اند بلکه طبیعت او چنین اقتضاء می کند. به نظر علماء بعضی از کارها قَسر است یعنی: بر خلاف طبع و میل انسان است، مثل این که سنگی را از پایین به طرف بالا ببریم در این صورت طبیعت سنگ مقسور شده است یعنی تحت جبر در آمده است ولی اگر سنگ را از بالا رها کنیم و به طرف پائین بیندازیم بر حسب طبع اوست و طبع سنگ مایل است که به پائین سقوط کند اجتماعی زندگی کردن انسان بالطبیعه است و به زور نیست. یک اجتماع برای ادامه زندگی خود، هم به تولید نیاز دارد و هم به خدمات. لذا بایستی در یک اجتماع هم کارهای تولیدی مانند کشاورزی و غیره باشد و هم کارهای خدماتی مانند قضاوت و حفظ امنیت. نیروهائی باید عهده دار امنیت جامعه باشند تا در سایه این امنیت و جوِ سالمِ ایجاد شده، سایر امور و کارها به نحو احسن انجام شود.