تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 333

ص:350

هدایت و امتحان خدا به چه معنی است

به هر حال همه صحنه ها امتحان است. اما موضوع دوم و این که خدا امتحان می کند یعنی چه؟. ما حصل آنچه بزرگان راجع به امتحان الهی گفته اند این است که جزو سنت و روش های خداوندی است که در این عالم موجودات را خلق کرده و تنها به خلفت آنها قناعت نکرده است بلکه موجودات در ضمن پیشامدها و حوادثی که بر ایشان پیش می آید استعداد و قابلیت های خود را بروز می دهند. یک دانه گندم است اما همین دانه اگر زمین، رطوبت و حرارت آفتاب رویش اثر بگذارد سبز می شود و چه بسا هفتاد دانه گندم می شود و نان انسان می شود. و بعد نطفه انسان می شود، و بعد به کمالات می رسد. این دانه گندم مخلوقی بود و در مسیر حوادث هر چه در باطن داشت آشکار نمود و این یک حکم عمومی است و استثناء پذیر نیست. مخلوقات خداوند هر کدام علاوه بر این که موجود هستند قابلیت چیزی را هم دارند که حوادث و پیش آمدها است که باید این ها را بپزد و آنچه در باطن دارند آشکار کند. می گویند هدایت تکوینی موجودات را در یک سیر طبیعی هدایت می کند. وقتی فرعون از حضرت موسی علیه السلام سئوال می کند که ربّ تو چه کسی است؟ حضرت موسی می فرماید:

رَبُّنَا الَّذِی أَعْطی کُلَّ شَیْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدی1

«خدای ما کسی است که هر چیزی را خلقت مناسب داده و سپس هدایت کرده است».

به قول شاعر می گوید:

دهنده ای که به گُل نَکهت و به گِل جان داد به هر که هرچه روا دید حکمتش آن داد