تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 343

ص:360

ثواب و عقاب مربوط به حکومت است. مثلاً ارگان سپاه رئیس و مرئوس دارد، و اگر تخلفی از او سرزد او را گوشمالی بدهند. در اینجا به اصطلاح حاکم و محکوم در کار است. به هر حال این پاداش و کیفر که مربوط به حکومت است، این آیا بر خوب بودن یا بد بودن است؟ یا نه بر خوب عمل کردن و بد عمل کردن است؟. اگر ثواب برخوب بودن آدمی است، پس باید به یک سپاهی که خوب آدمی است سالی دو یا سه میلیون پول بدهند: چون خوب آدمی است، ولی این طور نیست. بلکه اولاً ثواب و عقاب مربوط به دایره حکومت است و ثانیاً بر خوب عمل کردن و بد عمل کردن است. یک قصه ای است می گویند: ملانصرالدین دو تا گوساله داشت یکی از آنها از دست ملا فرار کرده و می دوید و ملا گوساله دیگر را کتک می زد. به او گفتند: ملا این چه کاری است که می کنی؟ گفت: اگر این را هم رها کنم مثل همان یکی می دود و فرار می کند. خنده دار بودن این حرف برای این است که مجازات برای بی جا دویدن است نه بربد بودن و آن گوساله که هنوز فرار نکرده اگرچه رهایش کنیم فرار می کند برایش مجازات معنی ندارد.

امتحان برای ظاهر شدن باطن است

بنابراین: این نظریه درست نیست که ثواب و عقاب برخوب بودن و بد بودن باشد و امتحان هم برای ظاهر شدن خوبی و بدی شخص برای خودش و ما. این عده مسلم گرفته اند که امتحان برای دانستن است و خدا چون خودش می داند پس برای دانستن خودمان است، و برای این که حجت بر خود ما تمام شود. ما می خواهیم بگوئیم این طور نیست بلکه امتحان برای این است که ما هر چه داریم رو بیفتد، اگر خوب است همان را داریم و اگر بد هم هست همان را داریم که ان شاءالله در آینده بیشتر راجع به آن بحث خواهیم کرد. در مورد ظاهر شدن