تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 356

ص:373

خوی همنشین روی انسان اثر می گذارد. و اول ممکن است ایمان انسان ضعیف باشد و خیلی خالص نباشد ولی به عمل که وادار شد کم کم خالص می شود که این همان تمحیص است. بعضی ها منافق بودند ولی آنها را در جمعیت مسلمانان راه می دادند و به روی آنها نمی آوردند که تو منافق هستی. کم کم نفاقش رفع می شد. چون قابل اصلاح و تربیت بودند. آزمایشهای الهی که پیش می آید کم کم ایمان ضعیف به سوی کامل شدن پیش می رود. همین ملت ایران قبلاً به این درجه ی ایمان که حالا هستند نبودند ولی حوادث، آنها را وادار به عمل کرد و مردم خالص شدند.

محق، اثر سوّم امتحان الهی

از آیات قرآن این جور استفاده می شود که حتی کفار هم بواسطه حوادث از کفر بیرون می آیند (محق). در تمحیص که خداوند مومنین را خالص می کند در جنب آن محق و زایل کردن کفر و شرکی هم هست. بی تعارف باید گفت در کنار رگ ایمانی هر کدام از ما یک رگ کفر هم هست.

در قرآن آمده (وَ ما یُؤْمِنُ أَکْثَرُهُمْ بِاللّهِ إِلاّ وَ هُمْ مُشْرِکُونَ)1 اکثر اینان ایمان ندارند مگر این که یک شرکی هم دارند از آن طرف همراه با خالص شدن ایمان کفر هم به تدریج محو و نابود می شود و افراد به سوی مؤمن کامل شدن می روند.