- مقدمه پژوهشکده 1
- زندگینامه 3
- مبارزات سیاسی و اجتماعی 7
- فصل اول 9
- اشاره 9
- درس اول 11
- اشاره 11
- قصه های قرآن، عبرتِ خردمندان 12
- عبرت در کلام حضرت علی علیه السلام 13
- سرگذشت پیامبران تقویت دلها 16
- غرور و غلبه ی هوای نفس 18
- خودداری از غیبت و عیب جوئی دیگران 19
- حفظ حیثیت نهادهای انقلابی 22
- درس دوم 23
- پیدایش بنی اسرائیل 23
- اشاره 23
- تولّد حضرت موسی علیه السلام 24
- داستان حضرت موسی علیه السلام 25
- تبعیض و گروه بندی 26
- ایجاد تفرقه 26
- فرق تفاوت و تبعیض 27
- برتری جوئی فرعون و استضعاف مردم 29
- اِفساد، به هم زدن نظم جامعه 30
- قدر ناشناسی دنیا 32
- پیروزی مستضعفان 33
- فصل دوم 35
- اشاره 35
- اشاره 37
- اراده خداوند، حاکمیت مستضعفان 37
- درس سوم 37
- قوای مشترک انسان و حیوان 39
- وجدان (نفس سرزنش گر) 41
- غلبه ی معنویات 42
- غلبه معنویات بر جسمانیت 45
- درس چهارم 45
- اشاره 45
- غلبه طالوت بر لشگر جالوت 46
- برتری فکر مطلق بر فکر شخصی 50
- عملی شدن تدریجی وعده ی حق 51
- درس پنجم 55
- زمین ارث صالحان 55
- اشاره 55
- خوبیها اثر انبیاء 57
- قانون واحد ملاک امت واحد 58
- خداوند دلها را آماده پذیرش حق می کند 59
- درس ششم 63
- اشاره 63
- غلبه دین توحیدی و قانون الهی 63
- ضرب المثل برای بهانه های بنی اسرائیلی 67
- نقش انبیاء بذر افشانی خوبی ها 68
- تفاوت انبیاء و مخترعان 68
- علم، ویژه ی انسان 73
- درس هفتم 73
- اشاره 73
- گفت و گوی گربه و پلنگ 74
- غرائز نامنتهای انسان و پوشش دینی و عدالت خواهی 75
- اقسام وحدت (حقیقی، اعتباری، صناعی و فرهنگی) 76
- وحدت فرهنگی جامعه ی اسلامی 77
- ملاک برتری و فضیلت در اسلام 78
- تقوا ملاک برتری 79
- بینش صحیح ملاک امتیاز جامعه ها 80
- قانون خوب کدام است ؟ 81
- اشاره 83
- درس هشتم 83
- وحدت فرهنگی، وحدت جامعه اسلامی 83
- عقیده صحیح ملاک امت برتر 84
- توحید دعوت جهانی پیامبر 86
- پیروزی حق بر باطل و هماهنگی دستگاه هستی باحق 88
- وجدان، قاضی عادل 90
- اشاره 91
- فصل سوم 91
- درس نهم 93
- اشاره 93
- به فرزندی گرفتن موسی علیه السلام 93
- داستان موسی نمونه ای از امداداهای غیبی 98
- جهان اسباب و مسببّات 99
- عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد 101
- درس دهم 103
- اشاره 103
- بازگشت موسی علیه السلام به آغوش مادر 103
- آفت غرور و رفیق مغرور 105
- اراده ی خداوند و امدادهای غیبی 107
- فصل چهارم 109
- اشاره 109
- درس یازدهم 111
- اشاره 111
- مقام علم و فرمانروائی موسی علیه السلام 111
- بازگشت نتیجه ی اعمال 112
- مقام نبوت پاداش زحمات حضرت موسی علیه السلام 114
- علم تعبیر خواب پاداش تقوای ابن سیرین و موسی علیه السلام 115
- جزای خودداری از انفاق 117
- توحید حضرت موسی علیه السلام قبل از نبوت 121
- اشاره 121
- درس دوازدهم 121
- درگیری حضرت موسی علیه السلام با ظلم و تجاوز 122
- قصّه ی دعوا (چنگ بهم زدن و پنهان شدن خوبیها و زیبائیها) 124
- توحید پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قبل از نبوت 125
- ارزش ایمان علی علیه السلام در کودکی 126
- فصل پنجم 131
- اشاره 131
- اشاره 133
- درس سیزدهم 133
- علامت اول ظالم، ظلم به مافوق 134
- نشانه های ظالم در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام 134
- علامت دوّم ظالم، اهانت و برتری به زیردستان 135
- علامت سوّم ظالم، کمک به ظلم 136
- درخواست استفاده از نعمت در راه خدا 136
- کمک خواستن سبطی و فاش شدن قتل مرد فرعونی 137
- توسل به خدا، جلالت اولیاءالله 139
- ورود حضرت موسی علیه السلام به مدین و آشنائی با حضرت شعیب علیه السلام 140
- آب کشیدن حضرت موسی علیه السلام و عفت دختران شعیب 141
- نیرومند و امانت داری دو ویژگی موسی علیه السلام 143
- پیشنهاد ازدواج به حضرت موسی علیه السلام 143
- درس چهاردهم 145
- ربوبیت خداوند و مقام پیامبری حضرت موسی علیه السلام 145
- اشاره 145
- دو معجزه حضرت موسی علیه السلام 148
- معجزه چیست و دلیل آن کدام است ؟ 149
- خداوند قادر بر ممکنات است 150
- تولّد حضرت عیسی علیه السلام 151
- در س پانزدهم 155
- اشاره 155
- انبیاء برای چه مطالبی معجزه می آورند؟ 156
- چرا انبیاء معجزه می آورند؟ 156
- امامت و نبّوت از مراتب کمال بشریت 161
- هر بشری نمی تواند پیامبر باشد 162
- درس شانزدهم 165
- اشاره 165
- مأموریت موسی علیه السلام و درخواست وزیر 165
- گفتگوی موسی و فرعون 167
- معرفی خداوندتوسط موسی علیه السلام 169
- عقل محدود به ذات نامحدود پی نمی برد 170
- امتیاز انسان از موجودات 171
- مأموریت حضرت موسی علیه السلام 175
- درس هفدهم 175
- اشاره 175
- زمامداران فاسد منشاء فساد جامعه 176
- تقصیر مستضعفان 177
- خود داری از خشونت در تربیت 179
- مبارزه با فرعون و نجات بنی اسرائیل 180
- بت پرستی بنی اسرائیل و ادعای خدائی فرعون 181
- فلسفه ی تکرار سرگذشت های قرآن 187
- اشاره 187
- درس هیجدهم 187
- نبوت مقام عالی بشریت 188
- مخالفت فرعون با حضرت موسی علیه السلام 190
- وعده حضرت موسی با فرعون 191
- خیرخواهی صفت خوب انبیاء 192
- احترام ساحران به حضرت موسی علیه السلام 194
- سحر در قوّه ی خیال 195
- مقابله علی علیه السلام با عمرو بن عبدود در جنگ احزاب 196
- اشاره 199
- جمع کردن ساحران 199
- درس نوزدهم 199
- قضاوت درباره ی خوبی و بدی اعمال و اشخاص فقط با خداست 201
- تهمت ساحر و کذّاب به حضرت موسی علیه السلام 205
- درس بیستم 205
- اشاره 205
- مؤمن آل فرعون 207
- برتری جوئی فرعون 213
- درس بیست و یکم 213
- اشاره 213
- جهالت و بی خبری عامل سلطه 215
- استجابت دعای حضرت موسی علیه السلام 219
- درس بیست و دوم 219
- اشاره 219
- تاج و تخت سلاطین از اشک چشم یتیمان 220
- فقر و تهی دستی نباید عامل تحقیر شود 223
- ارزش انسان به علم و معنویت 224
- توجه و عنایت به فقر 224
- اشاره 227
- فصل ششم 227
- عمل صالح و تقوا عامل تقرب بیشتر به خدا 229
- درس بیست و سوم 229
- حکومت و فرمانروائی ذاتی مخصوص خداوند 230
- فرمانروائی و حکومت خداوند در پرتو مالکیت حقیقی 230
- اعطاء سمت فرمانروائی به پیامبران توسط خداوند 231
- مقام و منزلت ما نزد خداوند 233
- انتخاب طالوت به فرماندهی و بهانه ی بنی اسرائیل 235
- اشاره 235
- درس بیست و چهارم 235
- حکومت تنظیم اراده ها است 237
- جهات پنج گانه محدودیت خواسته ها و آزادی 239
- درس بیست و پنجم 243
- حکومت و آزادی 243
- محدودیت از ناحیه جامعه 244
- آینده نگری محدود کننده ی آزادی مطلق 245
- نظارت خداوند عامل محدودیت آزادی انسان 246
- حکومت عادله ناظر بر اراده ی جامعه 249
- درس بیست و ششم 249
- گوش و دل سپردن به موعظه 252
- درس بیست هفتم 255
- اشاره 255
- ادب، زمینه ی هدایت ساحران 255
- وحی نوعی تفهیم است 256
- ساحران در مقابل عظمت حق به سجده افتادند 257
- چند نکته اخلاقی 258
- داستان بشر حافی 259
- توبه فضیل بن ایاز 259
- قضاوت خوبی و بدی اشخاص با خدا است 260
- کارهای قبلی ها را خراب جلوه ندهیم 261
- درس بیست و هشتم 263
- سحر و خطای باصره 263
- اشاره 263
- ترس موسی از غلبه جاهلان و دولت گمراهی 265
- شکست و پیروزی صحنه های امتحان 266
- بی حقیقت رسوا خواهد شد 269
- موعظه: کار امروز را به فردا نینداز 270
- درس بیست و نهم 273
- ایمان ساحران و تهدید فرعون 273
- 1 - ظاهر اشخاص ملاک خوبی و بدی نیست 274
- نکات اخلاقی: 274
- 2 - ساحران فرعون و جرقّه معرفت 275
- 3 - هر چیز به جنس خود تمایل دارد 276
- 4 - راه تسلیم و معرفت الهی 278
- معنای اسلام و تسلیم 281
- اشاره 281
- درس سی ام 281
- فلسفه و روحیه ی خوش بینی 283
- تسلیم و رضا 284
- مردن از بین رفتن نیست 285
- حاشیه نشین ها و مشاوران حکومت 287
- درس سی و یکم 287
- هدایت ساحران 289
- به کارگیری نعمت در کمک به مظلوم 290
- توجیهِ ظلم، منطق دستگاه ظالم 291
- اشاره 295
- درس سی و دوم 295
- انواع مالکیّت 295
- زندگی اجتماعی چیست ؟ 296
- افزایش احتیاجات در پرتو پیشرفت علم 297
- اجتماعی بودن انسان 298
- کِبر و کوچک شمردن گناهان 299
- شکایت بنی اسرائیل و دستور موسی علیه السلام به صبر 303
- درس سی و سوم 303
- خوف و فتنه فرعون 304
- جنگ تا رفع فتنه یعنی چه ؟ 305
- جنگ تا رفع فتنه یعنی رفع موانع خداپرستی نه کشور گشائی 306
- توکل برخدا نه به اسباب ظاهری 308
- توکل حضرت موسی علیه السلام 310
- اشاره 313
- فصل هفتم 313
- گرفتاریها، درس عبرت برای بنی اسرائیل 315
- اشاره 315
- درس سی و چهارم 315
- فال بد به آمدن پیامبر 316
- سرنوشت بد انسان به دست خود اوست 317
- چرا دین اکراه بردار نیست ؟ 321
- گفتگوی گرگ و بره 321
- توکل قوم موسی علیه السلام 323
- اشاره 323
- درس سی و پنجم 323
- آزمایش الهی چیست ؟ 324
- آزمایش افراد با یکدیگر 325
- به بندگان خدا به کوچکی نگاه نکن 325
- همه پیش آمدها امتحان است 326
- تغییر قبله و امتحان مسلمانان 327
- درس سی و ششم 331
- خشم و غضب وسیله ی امتحان 331
- هدایت و امتحان خدا به چه معنی است 333
- امتحان الهی چیست ؟ 335
- درس سی و هفتم 337
- حوادث و دستورات الهی سبب امتحان الهی 337
- اشاره 337
- تربیت و به کمال رساندن خداوند 338
- صنعت گر از طبیعت نقشه می گیرد 339
- اشاره 341
- آزمایش الهی برای چیست ؟ 341
- درس سی و هشتم 341
- ثواب و عقاب بر عمل است نه خوبی و بدی 342
- امتحان برای ظاهر شدن باطن است 343
- اشاره 347
- نتایج امتحان الهی 347
- درس سی و نهم 347
- علم در مقام ذات و فعل 351
- نتیجه ی آزمایشهای الهی 353
- اشاره 353
- درس چهلم 353
- تأثیر متقابل بین اعتقاد و عمل 355
- محق، اثر سوّم امتحان الهی 356
- اشاره 357
- تمییز خوب و بد نتیجه امتحان الهی 357
- درس چهل و یکم 357
- صلح حدیبیّه 358
- چه چیزی مانع شد حضرت علی از حق خود دفاع نکند 360
- درس چهل و دوم 363
- اشاره 363
- وحی و معجزه 364
- درخواست و نفرین حضرت موسی علیه السلام 365
- اجابت دعای موسی و هارون علیه السلام 366
- سخت دلی نتیجه ی گناه 366
- عوام فریبی فرعون 367
- درس چهل و سوم 369
- اشاره 369
- تربیت و مجازات ثمره ی بلاها 369
- انتقام بشری و الهی 372
- خوی الهی و حیوانی انسان 373
- عذابهای تأدیبی 374
- خشم خداوند به چه معنی است ؟ 376
- همبستگی اهل ایمان و تقویت یکدیگر 376
- ترغیب به نیکی 377
- اشاره 379
- فصل هشتم 379
- درس چهل و چهارم 381
- مراحل زندگی حضرت موسی علیه السلام 381
- اشاره 381
- مأموریت حضرت موسی علیه السلام 382
- پیامبران طبیبان در گردش 383
- پیامبران به باطن انسان ها می نگرند 385
- حکومت پیامبران و ولایت فقیه 386
- درس چهل و پنجم 389
- پیاده کردن احکام تدریجی اسلام 389
- ابلاغ تریجی حرمت شراب 390
- نجات سبکباران 392
- سلمان و نجات سبکباران 393
- اشاره 395
- درس چهل و ششم 395
- بنی اسرائیل و عذابهای الهی 395
- انتقام، مقتضای عدالت خداوند 396
- معاد، اقتضای عدالت خداوند 397
- سئوالهای خداوند برای اقرار گرفتن است 398
- وجدان بیدار بهترین قاضی 398
- فلسفه معاد در ثواب و عتاب 401
- خداوند شاهد و حاکم است 402
- درس چهل و هفتم 405
- خروج موسی از مصر و جمع آوری نیرو توسط فرعون 405
- اشاره 405
- عامل خشم فرعون 406
- غرق شدن فرعونیان و نابودی زندگی آنها 407
- دریائی که فرعونیان در آن غرق شدند 409
- سرنوشت اموال و گنج های فرعونیان 409
- توکل و روحیه ی توحیدی موسی علیه السلام 411
- هدایت انبیاء از راه وحی 412
- فهرست اهمّ منابع و مآخذ 415
ص:377
1- (1) همان، ذیل آیات 16 تا 20 تفسیر مجمع البیان.
2- (2) همان/ 2.
از آیات قرآن بر می آید تمییزی که خدا در همین دنیا می دهد این است که حوادثی را پیش می آورد تا اشخاص و لو کافر چون نطفه شان پاک است در کوران این حوادث پاک می شوند.
چه چیزی مانع شد حضرت علی از حق خود دفاع نکند
حدیثی در تفسیر صافی ذیل این آیه ی 25 سوره ی فتح ذکر شده که:
از حضرت صادق علیه السلام سئوال شد
«أَ لَمْ یَکُنْ عَلِیٌّ علیه السلام قَوِیّاً فِی بَدَنِهِ قَوِیّاً فِی أَمْرِ اللَّه» آیا مگر حضرت علی علیه السلام که بعد از رحلت پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم حقش را غصب کردند از نظر بدنی قوی نبود؟ قوی و شجاع در امر خدا نبود؟ قال: بلی، حضرت صادق علیه السلام جواب دادند چرا بعد از ایشان سئوال شد
«فَمَا مَنَعَهُ أَنْ یَدْفَعَ أَوْ یَمْتَنِع» پس چه چیز مانع شد حضرت علی علیه السلام از خودش دفاع کند و از گرفتن حقش امتناع ورزد؟. حضرت فرمود: این آیه 25 سوره ی فتح مانع شد که می فرماید: اگر مؤمنین و کافرین جدا بودند کافران را عذابشان می کردیم علی علیه السلام اهل این نبود که بکشد مگر وقتی که این ودیعه ها از وجودشان خارج گردد و جوهره ی کفر خود را ظاهر نمایند و آنها که ادعای صحابی پیامبر را دارند شناخته شوند. امام صادق در ادامه می فرماید: حضرت ولیعصر (عج) هم وقتی ظاهر می شود که در صلب این کافران ودیعه ی پاکی نیست. در سوره ی نوح آمده که حضرت نوح نفرین کرد، خدایا احدی را روی زمین مگذار، در آیات 26 و 27 سوره نوح آمده: (وَ قالَ نُوحٌ رَبِّ لا تَذَرْ عَلَی الْأَرْضِ مِنَ الْکافِرِینَ دَیّاراً * إِنَّکَ إِنْ تَذَرْهُمْ یُضِلُّوا عِبادَکَ وَ لا یَلِدُوا إِلاّ فاجِراً کَفّاراً) حضرت نوح علیه السلام عرض می کند: خدایا روی این زمین احدی از این کافران را مگذار. خدایا تو اگر این ها را باقی بگذاری (خودشان