تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 375

ص:392

قاعده اش این است که انسان آدم طبیعی و خوبی باشد، پند پذیر باشد نخواهد که با کتک ادب شود خوب کم کسی است که این طور باشد، بعضی اشخاص با فشار کمی متذکر می شوند و به خود می آیند. اما عده ای دیگر مانند فرعون هیچ گاه سر عقل نمی آیند و آن وقت خداوند از آنها انتقام می گیرد. اگر عذابهای تأدیبی کارگر نیفتاد، آخر سر غذا به استیصال فرود می آید یعنی آن عذاب اصلی که عذاب ریشه کن کردن است. خداوند در سوره سجده می فرماید: (وَ لَنُذِیقَنَّهُمْ مِنَ الْعَذابِ الْأَدْنی دُونَ الْعَذابِ الْأَکْبَرِ لَعَلَّهُمْ یَرْجِعُونَ * وَ مَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ ذُکِّرَ بِآیاتِ رَبِّهِ ثُمَّ أَعْرَضَ عَنْها إِنّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ مُنْتَقِمُونَ)1 به این مردم از عذاب پائین تر می چشانیم نه آن عذاب بزرگتر. چرا این کار را می کنیم شاید این مردم برگردند و بازگشت کنند. اما همه این جور نیستند که باز گشت کنند چه کسی است که ظالم تر و ناعادل تر است از کسانی که به واسطه آیات پروردگار به آنها تذکر داده می شود و در عین حال اعراض می کنند، ظالم تر از آنها کیست که با این که خداوند می خواهد بیدار شوند توجّهی نمی کنند، بعد می فرماید: ما از مجرمین انتقام می گیریم این انتقام پائین تر از عذاب ریشه کن، کُن است.

در آیه 55 سوره زخرف می فرماید:

(فَلَمّا آسَفُونا انْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ أَجْمَعِینَ)

«همین که این ها ما را به خشم و به تأسف در آوردند ما هم تمام آنها را در دریا غرق کردیم».