- مقدمه پژوهشکده 1
- زندگینامه 3
- مبارزات سیاسی و اجتماعی 7
- فصل اول 9
- اشاره 9
- درس اول 11
- اشاره 11
- قصه های قرآن، عبرتِ خردمندان 12
- عبرت در کلام حضرت علی علیه السلام 13
- سرگذشت پیامبران تقویت دلها 16
- غرور و غلبه ی هوای نفس 18
- خودداری از غیبت و عیب جوئی دیگران 19
- حفظ حیثیت نهادهای انقلابی 22
- اشاره 23
- درس دوم 23
- پیدایش بنی اسرائیل 23
- تولّد حضرت موسی علیه السلام 24
- داستان حضرت موسی علیه السلام 25
- تبعیض و گروه بندی 26
- ایجاد تفرقه 26
- فرق تفاوت و تبعیض 27
- برتری جوئی فرعون و استضعاف مردم 29
- اِفساد، به هم زدن نظم جامعه 30
- قدر ناشناسی دنیا 32
- پیروزی مستضعفان 33
- فصل دوم 35
- اشاره 35
- اراده خداوند، حاکمیت مستضعفان 37
- اشاره 37
- درس سوم 37
- قوای مشترک انسان و حیوان 39
- وجدان (نفس سرزنش گر) 41
- غلبه ی معنویات 42
- غلبه معنویات بر جسمانیت 45
- اشاره 45
- درس چهارم 45
- غلبه طالوت بر لشگر جالوت 46
- برتری فکر مطلق بر فکر شخصی 50
- عملی شدن تدریجی وعده ی حق 51
- درس پنجم 55
- اشاره 55
- زمین ارث صالحان 55
- خوبیها اثر انبیاء 57
- قانون واحد ملاک امت واحد 58
- خداوند دلها را آماده پذیرش حق می کند 59
- غلبه دین توحیدی و قانون الهی 63
- اشاره 63
- درس ششم 63
- ضرب المثل برای بهانه های بنی اسرائیلی 67
- نقش انبیاء بذر افشانی خوبی ها 68
- تفاوت انبیاء و مخترعان 68
- اشاره 73
- علم، ویژه ی انسان 73
- درس هفتم 73
- گفت و گوی گربه و پلنگ 74
- غرائز نامنتهای انسان و پوشش دینی و عدالت خواهی 75
- اقسام وحدت (حقیقی، اعتباری، صناعی و فرهنگی) 76
- وحدت فرهنگی جامعه ی اسلامی 77
- ملاک برتری و فضیلت در اسلام 78
- تقوا ملاک برتری 79
- بینش صحیح ملاک امتیاز جامعه ها 80
- قانون خوب کدام است ؟ 81
- درس هشتم 83
- وحدت فرهنگی، وحدت جامعه اسلامی 83
- اشاره 83
- عقیده صحیح ملاک امت برتر 84
- توحید دعوت جهانی پیامبر 86
- پیروزی حق بر باطل و هماهنگی دستگاه هستی باحق 88
- وجدان، قاضی عادل 90
- فصل سوم 91
- اشاره 91
- به فرزندی گرفتن موسی علیه السلام 93
- درس نهم 93
- اشاره 93
- داستان موسی نمونه ای از امداداهای غیبی 98
- جهان اسباب و مسببّات 99
- عدو شود سبب خیر اگر خدا خواهد 101
- اشاره 103
- بازگشت موسی علیه السلام به آغوش مادر 103
- درس دهم 103
- آفت غرور و رفیق مغرور 105
- اراده ی خداوند و امدادهای غیبی 107
- فصل چهارم 109
- اشاره 109
- درس یازدهم 111
- مقام علم و فرمانروائی موسی علیه السلام 111
- اشاره 111
- بازگشت نتیجه ی اعمال 112
- مقام نبوت پاداش زحمات حضرت موسی علیه السلام 114
- علم تعبیر خواب پاداش تقوای ابن سیرین و موسی علیه السلام 115
- جزای خودداری از انفاق 117
- درس دوازدهم 121
- اشاره 121
- توحید حضرت موسی علیه السلام قبل از نبوت 121
- درگیری حضرت موسی علیه السلام با ظلم و تجاوز 122
- قصّه ی دعوا (چنگ بهم زدن و پنهان شدن خوبیها و زیبائیها) 124
- توحید پیامبر صلی الله علیه و آله و سلم قبل از نبوت 125
- ارزش ایمان علی علیه السلام در کودکی 126
- فصل پنجم 131
- اشاره 131
- درس سیزدهم 133
- اشاره 133
- علامت اول ظالم، ظلم به مافوق 134
- نشانه های ظالم در کلام امیرالمؤمنین علیه السلام 134
- علامت دوّم ظالم، اهانت و برتری به زیردستان 135
- علامت سوّم ظالم، کمک به ظلم 136
- درخواست استفاده از نعمت در راه خدا 136
- کمک خواستن سبطی و فاش شدن قتل مرد فرعونی 137
- توسل به خدا، جلالت اولیاءالله 139
- ورود حضرت موسی علیه السلام به مدین و آشنائی با حضرت شعیب علیه السلام 140
- آب کشیدن حضرت موسی علیه السلام و عفت دختران شعیب 141
- نیرومند و امانت داری دو ویژگی موسی علیه السلام 143
- پیشنهاد ازدواج به حضرت موسی علیه السلام 143
- ربوبیت خداوند و مقام پیامبری حضرت موسی علیه السلام 145
- اشاره 145
- درس چهاردهم 145
- دو معجزه حضرت موسی علیه السلام 148
- معجزه چیست و دلیل آن کدام است ؟ 149
- خداوند قادر بر ممکنات است 150
- تولّد حضرت عیسی علیه السلام 151
- در س پانزدهم 155
- اشاره 155
- چرا انبیاء معجزه می آورند؟ 156
- انبیاء برای چه مطالبی معجزه می آورند؟ 156
- امامت و نبّوت از مراتب کمال بشریت 161
- هر بشری نمی تواند پیامبر باشد 162
- درس شانزدهم 165
- مأموریت موسی علیه السلام و درخواست وزیر 165
- اشاره 165
- گفتگوی موسی و فرعون 167
- معرفی خداوندتوسط موسی علیه السلام 169
- عقل محدود به ذات نامحدود پی نمی برد 170
- امتیاز انسان از موجودات 171
- درس هفدهم 175
- اشاره 175
- مأموریت حضرت موسی علیه السلام 175
- زمامداران فاسد منشاء فساد جامعه 176
- تقصیر مستضعفان 177
- خود داری از خشونت در تربیت 179
- مبارزه با فرعون و نجات بنی اسرائیل 180
- بت پرستی بنی اسرائیل و ادعای خدائی فرعون 181
- فلسفه ی تکرار سرگذشت های قرآن 187
- درس هیجدهم 187
- اشاره 187
- نبوت مقام عالی بشریت 188
- مخالفت فرعون با حضرت موسی علیه السلام 190
- وعده حضرت موسی با فرعون 191
- خیرخواهی صفت خوب انبیاء 192
- احترام ساحران به حضرت موسی علیه السلام 194
- سحر در قوّه ی خیال 195
- مقابله علی علیه السلام با عمرو بن عبدود در جنگ احزاب 196
- جمع کردن ساحران 199
- اشاره 199
- درس نوزدهم 199
- قضاوت درباره ی خوبی و بدی اعمال و اشخاص فقط با خداست 201
- درس بیستم 205
- تهمت ساحر و کذّاب به حضرت موسی علیه السلام 205
- اشاره 205
- مؤمن آل فرعون 207
- برتری جوئی فرعون 213
- درس بیست و یکم 213
- اشاره 213
- جهالت و بی خبری عامل سلطه 215
- درس بیست و دوم 219
- اشاره 219
- استجابت دعای حضرت موسی علیه السلام 219
- تاج و تخت سلاطین از اشک چشم یتیمان 220
- فقر و تهی دستی نباید عامل تحقیر شود 223
- توجه و عنایت به فقر 224
- ارزش انسان به علم و معنویت 224
- اشاره 227
- فصل ششم 227
- عمل صالح و تقوا عامل تقرب بیشتر به خدا 229
- درس بیست و سوم 229
- فرمانروائی و حکومت خداوند در پرتو مالکیت حقیقی 230
- حکومت و فرمانروائی ذاتی مخصوص خداوند 230
- اعطاء سمت فرمانروائی به پیامبران توسط خداوند 231
- مقام و منزلت ما نزد خداوند 233
- درس بیست و چهارم 235
- انتخاب طالوت به فرماندهی و بهانه ی بنی اسرائیل 235
- اشاره 235
- حکومت تنظیم اراده ها است 237
- جهات پنج گانه محدودیت خواسته ها و آزادی 239
- حکومت و آزادی 243
- درس بیست و پنجم 243
- محدودیت از ناحیه جامعه 244
- آینده نگری محدود کننده ی آزادی مطلق 245
- نظارت خداوند عامل محدودیت آزادی انسان 246
- درس بیست و ششم 249
- حکومت عادله ناظر بر اراده ی جامعه 249
- گوش و دل سپردن به موعظه 252
- اشاره 255
- درس بیست هفتم 255
- ادب، زمینه ی هدایت ساحران 255
- وحی نوعی تفهیم است 256
- ساحران در مقابل عظمت حق به سجده افتادند 257
- چند نکته اخلاقی 258
- توبه فضیل بن ایاز 259
- داستان بشر حافی 259
- قضاوت خوبی و بدی اشخاص با خدا است 260
- کارهای قبلی ها را خراب جلوه ندهیم 261
- اشاره 263
- سحر و خطای باصره 263
- درس بیست و هشتم 263
- ترس موسی از غلبه جاهلان و دولت گمراهی 265
- شکست و پیروزی صحنه های امتحان 266
- بی حقیقت رسوا خواهد شد 269
- موعظه: کار امروز را به فردا نینداز 270
- درس بیست و نهم 273
- ایمان ساحران و تهدید فرعون 273
- نکات اخلاقی: 274
- 1 - ظاهر اشخاص ملاک خوبی و بدی نیست 274
- 2 - ساحران فرعون و جرقّه معرفت 275
- 3 - هر چیز به جنس خود تمایل دارد 276
- 4 - راه تسلیم و معرفت الهی 278
- درس سی ام 281
- معنای اسلام و تسلیم 281
- اشاره 281
- فلسفه و روحیه ی خوش بینی 283
- تسلیم و رضا 284
- مردن از بین رفتن نیست 285
- درس سی و یکم 287
- حاشیه نشین ها و مشاوران حکومت 287
- هدایت ساحران 289
- به کارگیری نعمت در کمک به مظلوم 290
- توجیهِ ظلم، منطق دستگاه ظالم 291
- درس سی و دوم 295
- اشاره 295
- انواع مالکیّت 295
- زندگی اجتماعی چیست ؟ 296
- افزایش احتیاجات در پرتو پیشرفت علم 297
- اجتماعی بودن انسان 298
- کِبر و کوچک شمردن گناهان 299
- شکایت بنی اسرائیل و دستور موسی علیه السلام به صبر 303
- درس سی و سوم 303
- خوف و فتنه فرعون 304
- جنگ تا رفع فتنه یعنی چه ؟ 305
- جنگ تا رفع فتنه یعنی رفع موانع خداپرستی نه کشور گشائی 306
- توکل برخدا نه به اسباب ظاهری 308
- توکل حضرت موسی علیه السلام 310
- فصل هفتم 313
- اشاره 313
- درس سی و چهارم 315
- اشاره 315
- گرفتاریها، درس عبرت برای بنی اسرائیل 315
- فال بد به آمدن پیامبر 316
- سرنوشت بد انسان به دست خود اوست 317
- چرا دین اکراه بردار نیست ؟ 321
- گفتگوی گرگ و بره 321
- اشاره 323
- توکل قوم موسی علیه السلام 323
- درس سی و پنجم 323
- آزمایش الهی چیست ؟ 324
- آزمایش افراد با یکدیگر 325
- به بندگان خدا به کوچکی نگاه نکن 325
- همه پیش آمدها امتحان است 326
- تغییر قبله و امتحان مسلمانان 327
- درس سی و ششم 331
- خشم و غضب وسیله ی امتحان 331
- هدایت و امتحان خدا به چه معنی است 333
- امتحان الهی چیست ؟ 335
- حوادث و دستورات الهی سبب امتحان الهی 337
- درس سی و هفتم 337
- اشاره 337
- تربیت و به کمال رساندن خداوند 338
- صنعت گر از طبیعت نقشه می گیرد 339
- آزمایش الهی برای چیست ؟ 341
- درس سی و هشتم 341
- اشاره 341
- ثواب و عقاب بر عمل است نه خوبی و بدی 342
- امتحان برای ظاهر شدن باطن است 343
- درس سی و نهم 347
- نتایج امتحان الهی 347
- اشاره 347
- علم در مقام ذات و فعل 351
- اشاره 353
- نتیجه ی آزمایشهای الهی 353
- درس چهلم 353
- تأثیر متقابل بین اعتقاد و عمل 355
- محق، اثر سوّم امتحان الهی 356
- اشاره 357
- تمییز خوب و بد نتیجه امتحان الهی 357
- درس چهل و یکم 357
- صلح حدیبیّه 358
- چه چیزی مانع شد حضرت علی از حق خود دفاع نکند 360
- اشاره 363
- درس چهل و دوم 363
- وحی و معجزه 364
- درخواست و نفرین حضرت موسی علیه السلام 365
- اجابت دعای موسی و هارون علیه السلام 366
- سخت دلی نتیجه ی گناه 366
- عوام فریبی فرعون 367
- درس چهل و سوم 369
- اشاره 369
- تربیت و مجازات ثمره ی بلاها 369
- انتقام بشری و الهی 372
- خوی الهی و حیوانی انسان 373
- عذابهای تأدیبی 374
- خشم خداوند به چه معنی است ؟ 376
- همبستگی اهل ایمان و تقویت یکدیگر 376
- ترغیب به نیکی 377
- اشاره 379
- فصل هشتم 379
- اشاره 381
- درس چهل و چهارم 381
- مراحل زندگی حضرت موسی علیه السلام 381
- مأموریت حضرت موسی علیه السلام 382
- پیامبران طبیبان در گردش 383
- پیامبران به باطن انسان ها می نگرند 385
- حکومت پیامبران و ولایت فقیه 386
- درس چهل و پنجم 389
- پیاده کردن احکام تدریجی اسلام 389
- ابلاغ تریجی حرمت شراب 390
- نجات سبکباران 392
- سلمان و نجات سبکباران 393
- درس چهل و ششم 395
- اشاره 395
- بنی اسرائیل و عذابهای الهی 395
- انتقام، مقتضای عدالت خداوند 396
- معاد، اقتضای عدالت خداوند 397
- سئوالهای خداوند برای اقرار گرفتن است 398
- وجدان بیدار بهترین قاضی 398
- فلسفه معاد در ثواب و عتاب 401
- خداوند شاهد و حاکم است 402
- خروج موسی از مصر و جمع آوری نیرو توسط فرعون 405
- اشاره 405
- درس چهل و هفتم 405
- عامل خشم فرعون 406
- غرق شدن فرعونیان و نابودی زندگی آنها 407
- دریائی که فرعونیان در آن غرق شدند 409
- سرنوشت اموال و گنج های فرعونیان 409
- توکل و روحیه ی توحیدی موسی علیه السلام 411
- هدایت انبیاء از راه وحی 412
- فهرست اهمّ منابع و مآخذ 415
ص:404
این یک وعده دروغ و سر بند کن نیست اگر وظیفه انبیاء و از جمله حضرت موسی اداره مردم است. این اداره و سر پرستی مانند طاغوت ها نیست که با کلک و دروغ و نیرنگ بازی که به آن نام سیاست و رمز و راز کشور داری می دهند، مردم را اداره کنند یا به عبارت دیگر زیر سلطه خود قرار دهند، شخصیت هائی را بشکنند و به اشخاصی دیگر بدون جهت شخصیت بدهند. کار انبیاء از روش طاغوتها و حاکمان جور کاملاً جداست، آنها به جز حرف راست که آن هم از ناحیه خداوند است به مردم نمی گویند. حضرت موسی علیه السلام برای نجات قومش از چنگال فرعون و فرعونیان، ابتدا به فرعون پیشنهاد می کند: (فَأَرْسِلْ مَعِیَ بَنِی إِسْرائِیلَ)1 دست از سر این بنی اسرائیل بردار، ما می رویم به سرزمین خودمان ولی فرعون به این زودی دست از سر بنی اسرائیل بر نخواهد داشت و می خواهد که آنها زیر سلطه و زیر بار ذلت او باشند. و این جاست که خداوند شروع می کند فرعون و فرعونیان را دچار عذاب کردن که در ابتدا عذاب آنها جنبه تربیتی دارشت و برای این بود که پیروان فرعون سر عقل بیاید و دست از ظلم و ستم خود بردارند اما چون به خود نمی آیند خداوند می فرماید: (فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْناهُمْ فِی الْیَمِّ) (1) از آنها انتقام گرفتیم و آنها را در دریا غرق کردیم. البته برای بنده از آیات قرآن روشن نیست که آیا حضرت موسی، قبل از نجات بنی اسرائیل از چنگال فرعون دستوراتی برای آنها داشته است (از قبیل دستوراتی که هر پیغمبری می آورد) و یا در ابتدا وظیفه داشته که فقط بنی اسرائیل را از سرزمین مصر خارج کند و بعد دستورات را ابلاغ نماید.