تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 51

ص:68

شخص و اشخاص نیست بلکه به اعتبار دو نظریه است. مبارزه انبیاء و اولیاء و طرفداران آنها با کفار در هر زمانی هم مبارزه اشخاص نیست، حساب روی مطلق حق و مطلق باطل است.

لذا خدا می فرماید:

کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ هم چنان که خدا خلیفه قرار داد آنهایی را که از قبل شان بودند، در صورتی که آنهایی که از قبل بودند اشخاصشان از بین رفته اند مثلاً حضرت ابراهیم و پیروان اندکش و نیز نمرود و نمرودیان همه از بین رفتند ولی عاقبت دنیا، توحید را پذیرفت. خداوند وعده می دهد: کسانی را که ایمان آورده و عمل صالح انجام می دهند خلیفه روی زمین قرار دهد و نمونه ذکر می کند که: این کار را خداوند جلوترها هم کرده است.

عملی شدن تدریجی وعده ی حق

مطلب دیگر این که وعده ی خداوند بطور تدریجی عمل می شود. مدت زمان طولانی طول می کشد که حق بر باطل غلبه کند. خداوند در آیات دیگر نیز غلبه حق بر باطل را بیان می فرماید:

(وَ لَقَدْ کَتَبْنا فِی الزَّبُورِ مِنْ بَعْدِ الذِّکْرِ أَنَّ الْأَرْضَ یَرِثُها عِبادِیَ الصّالِحُونَ)1

«ما در زبور حضرت داود بعد از ذکر نوشتیم که زمین را بندگان صالح به ارث می برند و این غلبه اهل ایمان بر اهل باطل است».