تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 57

ص:74

مانند: حضرت ابراهیم و پیروان اندکش، حضرت لوط، خواهر زاده اش و فرزندش اسماعیل. حضرت ابراهیم آن قدر در راه حق تنها بود که قرآن می فرماید «إِنَّ إِبْراهِیمَ کانَ أُمَّهً» ابراهیم به تنهایی یک امت بود کانّه همه ی دنیا یک طرف و ابراهیم خلیل هم یک طرف. ابراهیم نماند ولی توحیدی که دعوت می کرد و بت پرستی را که نکوهش می کرد یعنی مرامش در بین جامعه ماند و کم کم نفوذ کرد. انبیای دیگر هم در ابتدای دعوتشان با مخالفت های زیاد روبه رو می شدند امّا کم و بیش دعوت انبیاء باقی ماند. این نمونه کارهای خداوند است. به قول شاعر که می گوید:

بس کاخ ها خراب شد و بیستون به جاست بنیاد عشق بین که چه سان محکم افتاد

کاخ ها که آثار مستکبران بود همه خراب شد ولی آثار خیر باقی ماند. اساساً در دنیا اگر صحبت خیری باشد و کار پسندیده ای وجود داشته باشد و یا اشخاصی به فکر افتادند که کارهای خوب بکنند، همه اثر دعوت انبیاء علیهم السلام است و رنجهایی که برده اند.

ملّای رومی می گوید:

سعیها بسیار کردند انبیاء تا که گردان شد بر این سنگ، آسیا(1)

خوبیها اثر انبیاء

در دنیا اگر صحبت از عدالت، از انصاف، از بشر دوستی و خیرخواهی است این از اثر انبیاء علیهم السلام است و این که پیروزی حق بر باطل یک دفعه نیست و بتدریج است با این مسأله منافات ندارد که یک مرتبه یک دولت حقه ای روی این آسمان