تفسیر آیات قیام و زندگی عبرت آموز حضرت موسی علیه السلام صفحه 76

ص:93

انبیاء از میان مردم رفته است ولیکن آثارشان باقی مانده و این همان است که خداوند می فرموده:

(وَعَدَ اللّهُ الَّذِینَ آمَنُوا مِنْکُمْ وَ عَمِلُوا الصّالِحاتِ لَیَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِی الْأَرْضِ کَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِینَ مِنْ قَبْلِهِمْ) ،(1)

«خداوند وعده فرموده که مؤمنین را خلیفه قرار دهد هم چنان که این کار را هم قبلاً کرده است».

حرف ها ومرام انبیاء بتدریج در قلب ها نفوذ یافت و از راه دل ها در قلب مردم گسترش پیدا نمود و اهل حق بر اهل باطل پیروز شدند و این پیروزی به اعتبار پیروزی فرد بر فرد نیست، بلکه به اعتبار غلبه یک جامعه است بر جامعه دیگر. از آن ابتدا که پیغمبر اکرم به رسالت مبعوث شد، خود ایشان یک فرد، امیرالمؤمنین علیه السلام یک فرد حضرت زهرا علیها السلام یک فرد، حضرت خدیجه علیها السلام هم یک فرد. این ها اهل حق بودند، بعد بتدریج اضافه شدند اکنون که حدود یک میلیارد نفر یا بیشتر مسلمان وجود دارد. این که بگوییم پیغمبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم به اعتبار شخص خودش بر ابوجهل غلبه کرد و علی علیه السلام هم بر معاویه و بعدیها هم همین طور. نه این طور نیست بلکه همه این ها به اعتبار این که عضو جامعه ای بودند زیر یک پوشش دینی، برامت های دیگر غلبه کرده اند.

اقسام وحدت (حقیقی، اعتباری، صناعی و فرهنگی)

باید یک مطلب گفته شود و آن این است که وحدت جامعه یعنی چه؟ وقتی که می گوییم: ما مسلمانان یک امتیم این یک امت بودن به چه اعتبار است؟ ابتداء انواع وحدت و یکی بودن را توضیح دهیم: گاهی وحدت حقیقی است مانند یک