معالم الاهتداء الی معرفه الوقف و الابتداء صفحه 175

بنابراین معنای الست بربكم چنین خواهد بود: خدا نبودنم به شما را انكار و نفی می‌كنم و نفی خدا نبودن، اثبات خدا بودن است یعنی من خدای شما هستم.

بر این اساس ذكر «نعم» در جواب آن تصدیق مطلب است و كفر نیست، بلكه عین ایمان است.

علاوه بر این، علامه ابن هشام در مبحث «نون» از گروهی از متقدمین و متأخرین از جمله شلوبین نقل كرده كه نظر داده است:

1-) اگر قبل از نفی «ادات»، استفهام قرار گیرد و منظور از استفهام حقیقی باشد جواب آن، مثل جواب نفی مجرد خواهد بود.

2-) اگر غرض از استفهام، تقریر مسأله‌ای باشد بنا به نظر اكثریت با در نظر گرفتن ظاهر كلام و لفظ آن، مثل كلام منفی جواب داده می‌شود.

3-) و در صورتی كه اشتباهی پیش نیاید با در نظر گرفتن معنی جواب آن مثل جواب كلام مثبت داده می‌شود شلوبین گفته است:

و روا است مقصود ابن عباس این باشد كه اگر آنان در جواب ملفوظ «نعم» می‌گفتند كفر بود، زیرا اصل مطابقت جواب و سوال از حیث لفظ است انتهی.

خلاصه مطلب اینكه اگر ما در «استفهام انكاری»، كه علما آن را «استفهام تقریری» نامیده‌اند معنی همزه را كه به معنی انكار و نفی می‌باشد مراعات نكنیم بلكه صورت منفی منطوق را كه بعد از همزه