بازگشت به نهج البلاغه صفحه 5

بگیرید ، انسانها با همه این مجموعه باید مورد رعایت قرار بگیرند .

این همان چیزی است که در فرهنگ اسلامی در طول زمانها مورد ملاحظه بوده است . کمیت اسدی می گوید :

ساست لا کمن یرعی النّاس

سواء و رعیه الأنعام 1

سیاستمدارانی که مراعات انسانها را مانند مراعات حیوانها در نظر نمی گیرند . یعنی انسان با انسانیتش باید مراعات بشود . این ، مفهوم رعیت و تعبیر از مردم در نهج البلاغه است .

به طور خلاصه ، وقتی در نهج البلاغه در جستجوی مفهوم حکومت هستیم ، از طرفی می بینیم آنکه در رأس حکومت است ، والی است ، ولیّ امر است ، متصدی کارهای مردم است ، وظیفه دار و مکلّف به تکلیف مهمی است ، انسانی است که بیشترین بار و سنگین ترین مسؤولیت بر دوش اوست . اما در سوی دیگر ، مردم قراردارند که باید با همه ارزشهایشان با همه آرمانهایشان ، با همه عناصر مشکّله شخصیتشان ، مورد رعایت قرار بگیرند . این مفهوم حکومت است و این مفهوم ، نه سلطه گری است ، نه زورمداری است و نه افزون طلبی است .

امیر المؤمنین « علیه السلام » در بخشهای مهمی از نهج البلاغه به حیطه حکومت اشاره می کند . شاید دهها جمله در نهج البلاغه می توان نشان داد که مفهوم حکومت را از نظر امام علی « علیه السلام » مشخص می کند . از جمله در ابتدای فرمان مالک اشتر می خوانیم :

« جبایه خراجها و جهاد عدوّها و استصلاح اهلها و عماره بلادها . » 2 این معنای حکومت است . اگر مالک اشتر به عنوان استاندار و والی و حاکم مصر معین می شود

، برای آن نیست که برای خود عنوانی و قدرتی کسب کند ، یا سود و بهره ای مادی برای خود جلب کند . برای آن است که این کارها را انجام دهد : برای اداره امور مالی کشور از آنها مالیات بگیرد ، با دشمنان مردم مبارزه کند ، آنها را در مقابل دشمنانشان مصونیت ببخشد ، آنها را به صلاح نزدیک کند ( صلاح با بعد وسیع مادی و معنویش که از نظر علی « علیه السلام » و در منطق نهج البلاغه مطرح است ) ، شهرها و حیطه حکومت خود را آباد کند . یعنی به طور خلاصه انسانها را بسازد ، سرزمین را آباد کند ، اخلاق و ارزشهای معنوی را بالا ببرد ، وظایف مردم و آنچه را که در جنب حکومت بر عهده آن هاست ، استنقاذ کند .

ضرورت حکومت