- سخن ناشر 1
- مقدمه 9
- اشاره 9
- معنای لغوی سیاست 10
- معنای اصطلاحی سیاست 12
- سیاست در نهج البلاغه 17
- حکومت 21
- معنای لغوی حکومت 21
- معنای اصطلاحی حکومت 23
- حکومت در نهج البلاغه 25
- مقدمه 32
- اشاره 32
- ضرورت حکومت 32
- مقدمه 59
- عدالت 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- مفهوم عمیق و همه جانبه عدالت گرایی از دیدگاه امام علی(علیه السلام) 60
- عدالت، جمال سیاست و حکومت 64
- عدالت خواهی و عدالت گرایی در حکومت امام علی(علیه السلام) 70
- اشاره 88
- آزادی 88
- آزادی فلسفی 89
- آزادی عرفانی یا معنوی 92
- آزادی اجتماعی 97
- وحدت 118
- امنیت 135
- تعلیم و تربیت 149
- اشاره 167
- مقدمه 167
- شرایط حاکم 168
- وظایف حاکم 186
- اشاره 200
- قضاوت 211
- نقش مردم در حکومت 220
- مردم 220
- حقوق و وظایف مردم و حاکم 230
- اشاره 253
- نامه 53 نهج البلاغه (عهدنامه مالک اشتر) 253
- اشاره 262
- الاول) افضل العسکریین 263
- اول) سیمای نظامیان 264
- دوم) سیمای قضات و داوران 266
- الثانی) افضل القضاه 266
- الثالث) افضل المسئولین 267
- سوم) سیمای کارگزاران دولتی 268
- الرابع) صفات الدّافعین للزّکاه 268
- چهارم) سیمای مالیات دهندگان 269
- الخامس) افضل الکُتّاب 270
- پنجم) سیمای نویسندگان و منشیان 271
- ششم) سیمای بازرگانان و صاحبان صنایع 272
- السابع) المحرومون 273
- هفتم) سیمای محرومان و مستضعفان 274
- الثامن) الاخلاق الخاصّه للوالی 275
- هشتم) اخلاق اختصاصی رهبری 276
- التاسع) اخلاق القیاده مع الاقارب 277
- العاشر) اسلوب مواجهه الأعداء 278
- نهم) اخلاق رهبری با خویشاوندان 278
- دهم) روش برخورد با دشمن 279
- الحادی عشر) التحذیرُ من الدّم الحرام 280
- الثانی) التحذیر من الأنانیه 281
- اول) هشدار از خون ناحق 281
- دوم) هشدار از خودپسندی 281
- یازدهم) هشدارها 281
- چهارم) هشدار از شتابزدگی 282
- سوم) هشدار از منّت گذاری 282
- الثالث) التحذیر من المنّ 282
- الرابع) التحذیر من العجله 282
- پنجم) هشدار از امتیاز خواهی 283
امام حسن مجتبی(علیه السلام) فرمود:
«نَدَبْنَا السِّیَاسَهِ الْأُمَّهِ؛ (1)خداوند ما را برای سرپرستی و هدایت امت تربیت کرد».
امام صادق(علیه السلام) فرمود: «
إِنَّ اللَّهَ أَدَّبَ نَبِیَّهُ فاحسن ادبه فلما کمل له الادب قال إِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظِیمٍ قَالَ ثُمَّ فَوَّضَ إِلَیْهِ امر الدین وَالْأُمَّهِ لِیَسُوسَ عِبَادَه»؛ (2)
به درستی که خداوند پیامبرش را (از نظر روحی و اخلاقی) پرورش داد، پس چه نیکو به او ادب آموخت، پس هنگامی که در مراحل ادب به رتبه بالای کمال خود، رسید فرمود: به راستی که تو ای پیامبر بر نیکو اخلاقی بزرگ آراسته شدی. از آن پس همه امور دین و جامعه را به او واگذار کرد تا بندگان خدا را (به خوبی) سرپرستی کند (و آنان را به کمالات بیاراید).
سیاست در زیارت جامعه کبیره به نقل از امام هادی(علیه السلام) و در اوصاف ائمه معصومین(علیهم السلام) نیز به همین معنا آمده است:
وَقَادَهَ الْأُمَمِ وَأَوْلِیَاءَ النِّعَمِ وَعَنَاصِرَ الْأَبْرَارِ وَدَعَائِمَ الْأَخْیَارِ وَسَاسَهَ الْعِبَادِ وَأَرْکَانَ الْبِلَادِ؛ (3)پیشوایان امت ها، اولیای نعمت ها، پایه های نیکوکاران، تکیه گاه خوبان، تربیت کنندگان بندگان خدا و ارکان محکم شهرها».
معنای اصطلاحی سیاست
کارشناسان علوم سیاسی، واژه «سیاست» را به گونه های مختلفی تعریف و تفسیر کرده اند؛ گاه مفهوم آن را چنان گسترش داده اند که بخش های مختلفی از علوم اجتماعی دیگر را نیز در برمی گیرد؛ شماری نیز آن را محدود در نظر گرفته اند؛ به گونه ای که بسیاری از مسائل سیاست از قلمرو آن خارج شده است.
1- (1) . مجمع البحرین، ذیل ماده ساس. محدثه قمی، سفینه البحار، ذیل ماده حسن.
2- (2) . محدث قمی، سفینه البحار، ذیل ماده حسن.
3- (3) . عباس، قمی، مفاتیح الجنان، زیارت جامعه کبیره، ص901.