حاکمیت و حکمرانی در نهج البلاغه صفحه 13

موریس دوورژه علم قدرت، (1) ریمون آرون، تصمیم گیری درباره مسائل ناهمگون (2) را سیاست و هارولدلاسکی سیاست را مطالعه دولت (3) می داند و دیگران نیز به عناصر دیگری در تعریف سیاست اشاره کرده اند. (4)

پرداختن به این تعاریف در این قسمت، نه مقدور است و نه مطلوب؛ چرا که این دیدگاه ها بر پیش فرض های معرفت شناختی، هستی شناختی و انسان شناختی خاصی استوار است که نتیجه نظریه های نویسندگان پس از رنسانس است و طبیعی است که در موضوع مورد بحث این کتاب جایگاهی ندارد. بنابراین به بیان چند تعریف از سیاست بر مبنای دیدگاه دانشمندان و متفکران بزرگ اسلامی در گذشته و حال بسنده می کنیم.

فارابی معتقد است که سیاست یکی از راه های رسیدن جامعه به سعادت است. او می نویسد:

راه ایجاد فضلیت در وجود انسان آن است که افعال و سنن فاضله پیوسته در شهرها و در میان امت ها رایج و شایع باشد؛ این کار امکان پذیر نیست، مگر به وسیله حکومتی که در پرتو آن، این افعال و سنن و ملکات اخلاقی در شهرها و در میان مردم رواج یابد... حاصل این خدمت را «سیاست» می گویند. (5)

خواجه نصیرالدین طوسی نیز سیاست را هم ردیف تدبیر می داند و آن را به سیاست و تدبیر اموال، خانواده، اولاد، خدم و عبید و سیاست مدن تقسیم و همه را جزئی از

1- (1) . موریس دوورژه، اصول سیاست، ترجمه ابوالفضل قاضی، ص3 و8.
2- (2) . عبدالحمید، ابوالحمد، مبانی علم سیاست، ج1، ص25.
3- (3) . هارولد، لاسکی، مقدمه ای بر سیاست، ترجمه منوچهر صفا، ص15.
4- (4) . عبدالرحمان، عالم، بنیادهای علم سیاست، ص24 و مک آیور، جامعه و حکومت، ترجمه ابراهیم علی کنی، ص29.
5- (5) . ابونصر، فارابی، احصاء العلوم، ص5.