حاکمیت و حکمرانی در نهج البلاغه صفحه 33

اختیار در انتخاب زندگی اجتماعی مؤثر است؛ بدین معنا که انسان چون در زندگی اجتماعی منافعی را برای خویش می بیند و می داند که نیازهای مادی و معنوی بدون زندگی اجتماعی تأمین نمی شود، یا به صورت دلخواه و کامل برآورده نمی شود، به زندگی اجتماعی تن می دهد و شرایط آن را می پذیرد.

علامه طباطبایی در این باره می نویسد:

ویژگی اجتماعی بودن از فطریات انسان است. تاریخ بشر و آثار باقیمانده از قرون و اعصار گذشته بیانگر آن است که انسان همیشه در اجتماع و به صورت دسته جمعی زندگی می کرده است. (1)

از سویی دیگر وجود اصطکاک ها و برخوردها بین منافع افراد و جامعه لازمه زندگی اجتماعی است. یعنی وقتی مردم بخواهند زندگی اجتماعی داشته باشند و با یکدیگر همکاری کنند و دستاوردهای این همکاری را میان خود تقسیم کنند، بین منافع و خواسته های آنها برخوردهایی پدیدار می شود. به همین دلیل و از آن جایی که طبیعت انسان بر خودخواهی، مال دوستی و ریاست طلبی استوار است، اصطکاک ها قوانین را برای جلوگیری از این برخوردها وضع کرده اند. از سوی دیگر، وضع قانون و تطبیق آن بر شرایط اجتماعی خاص، نیاز به یک نهاد قانون گذار دارد. اجرای قانون و پیاده کردن آن در جامعه و نظارت بر رفتار عمومی مردم، برقراری امنیت داخلی و دفاع در برابر تجاوز خارجی نیازمند دستگاه اجرایی مناسب است. و از طرفی دیگر جلوگیری از قانون گریزی های افراد، گروه ها و اجرای عدالت، دستگاه قضایی ویژه ای را می طلبد.